Ήπαρ και αλκοόλ

Ήπαρ και αλκοόλ
Ήπαρ και αλκοόλ

Το ήπαρ ή κοινώς επονομαζόμενο συκώτι είναι το μεγαλύτερο όργανο του ανθρώπινου οργανισμού και ανήκει στο πεπτικό σύστημα. Ζυγίζει περίπου 1,5 κιλό και συγκαταλέγεται ανάμεσα στα όργανα με την πιο πυκνή αγγείωση, αν σκεφτεί κανείς ότι κάθε λεπτό περνούν από εκεί 1,4 λίτρα αίματος.

Δύο είναι τα μεγάλα αγγεία που μεταφέρουν το αίμα στο ήπαρ. Η πυλαία φλέβα, η οποία μεταφέρει ουσίες που προέρχονται από το στομάχι, το λεπτό έντερο, το παχύ έντερο και το πάγκρεας και η ηπατική αρτηρία, η οποία μεταφέρει οξυγόνο στα κύτταρα του ήπατος.

Παράλληλα με τα αγγεία, το ήπαρ περιλαμβάνει ένα δίκτυο χοληφόρων αγγείων, τα οποία συλλέγουν τη χολή, που παράγεται στο ήπαρ, και την κατευθύνουν, μέσω του χοληδόχου πόρου στο πρώτο τμήμα του λεπτού εντέρου, το δωδεκαδάκτυλο, όπου θα χρησιμοποιηθεί για την πέψη.

Το ήπαρ θα έλεγε κανείς ότι έχει πολλαπλό ρόλο, καθώς λαμβάνει μέρος σε πολλές διαδικασίες στον ανθρώπινο οργανισμό. Μερικές από τις πιο σημαντικές αναφέρονται παρακάτω:
Παράγει και αποθηκεύει τη χολή, η οποία είναι απαραίτητη για να γίνει η πέψη των τροφών.
Λαμβάνει μέρος στο μεταβολισμό των υδατανθράκων.
Λαμβάνει μέρος στο μεταβολισμό των λιπιδίων (σύνθεση χοληστερόλης, παραγωγή τριγλυκεριδίων).
Λαμβάνει μέρος στο μεταβολισμό των πρωτεϊνών (σύνθεση και αποδόμηση).
Συνθέτει αμινοξέα.
Συνθέτει τους παράγοντες πήξης.
Αποτελεί την κύρια θέση παραγωγής ερυθροκυττάρων, κατά το πρώτο τρίμηνο της εμβρυϊκής ζωής.
Αποθηκεύει γλυκόζη (υπό μορφή γλυκογόνου), βιταμίνη Α, D, B12, σίδηρο και χαλκό.
Συνθέτει αλβουμίνη, το κύριο συστατικό του πλάσματος του αίματος.
Εξουδετερώνει τοξικές ουσίες και φάρμακα, διευκολύνοντας την αποβολή τους από τον οργανισμό.

Η ανατομική του θέση, καθώς και η πληθώρα των εργασιών που εκτελούνται σε αυτό, κάνουν το ήπαρ ευάλωτο σε πολλές παθήσεις. Μία από αυτές είναι η αλκοολική ηπατοπάθεια.

Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα από την αρχή.
Το αλκοόλ απορροφάται από το σώμα μας, μέσω του στομάχου και του λεπτού εντέρου και μέσω αυτών φτάνει στο συκώτι, στην καρδιά, στον εγκέφαλο, στους μυς και στους υπόλοιπους ιστούς. Η αποβολή του γίνεται σε ποσοστό 5% από τα νεφρά, μέσω των ούρων, από τους πνεύμονες σε ποσοστό 5%, μέσω της αναπνοής, ενώ η υπόλοιπη ποσότητα επεξεργάζεται από το ήπαρ.
Το ήπαρ με τη βοήθεια ενός ενζύμου, της αλκοολικής αφυδρογονάσης (ADH) διασπά το αλκοόλ σε ακεταλδεΰδη, ενώ μια δεύτερη αφυδρογονάση (αλδεϋδική) μετατρέπει την ακεταλδεΰδη, παρουσία οξυγόνου σε οξεικό οξύ (κύριο συστατικό του γνωστού μας ξυδιού).
Η μεγαλύτερη ποσότητα οξικού οξέως που παράγεται στο ήπαρ, ξεφεύγει στην κυκλοφορία του αίματος και φτάνει στην καρδιά, τους μυς και τα εγκεφαλικά κύτταρα, όπου μπορεί να οξειδωθεί σε διοξείδιο του άνθρακα, αέριο που μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο κεντρικό νευρικό σύστημα.
Για να κατανοήσουμε καλύτερα την αλκοολική ηπατοπάθεια, θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτή υπάρχει με 3 διαφορετικές οντότητες:

1. Αλκοολικής αιτιολογίας λιπώδης νόσος του ήπατος (ASH)
Συσσώρευση λίπους στο ήπαρ, λόγω μειωμένης ικανότητάς του να το μεταβολίσει σωστά. Αυτό οφείλεται σε βλάβη που έχει προκληθεί στο ήπαρ. Αυτή η συσσώρευση λίπους μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή (‘’μη αλκοολική στεατοηπατίτιδα’’ – Non Alcoholic Steatic Hepatitis – NASH), η οποία με τη σειρά της μπορεί να οδηγήσει σε αυξανόμενη και επιταχυνόμενη ίνωση και τελικά ακόμη και σε κίρρωση. Στη μεγάλη τους πλειοψηφία, οι ασθενείς αυτοί είναι ασυμπτωματικοί, ενώ σε ορισμένες μόνο περιπτώσεις, αναφέρονται ήπια συμπτώματα όπως ανορεξία, ναυτία, κοιλιακό άλγος.

2. Αλκοολική ηπατίτιδα
Πρόκειται για φλεγμονή του ήπατος. Αποτελεί την πιο οξεία των εκδηλώσεων της αλκοολικής ηπατοπάθειας και συνδέεται με μεγάλη βραχυπρόθεσμη θνητότητα. Σε 20% περίπου των ατόμων με χρόνια κατάχρηση αλκοόλ, η σχετικά σταθερή πορεία του ασθενούς διακόπτεται αιφνιδίως από την εισβολή μιας οξείας κλινικής εικόνας χαρακτηριζόμενης από ίκτερο, πυρετό, λευκοκυττάρωση και άλγος δεξιού υποχονδρίου. Συχνά προκαλείται διφοροδιαγνωστική σύγχυση με άλλες οξείες παθήσεις του ήπατος και των χοληφόρων (π.χ. χολαγγειίτιδα). Η συχνή παρουσία επιπλοκών, όπως λοιμώξεων ή αύξησης της πυλαίας πίεσης και κιρσορραγίας, αυξάνει περαιτέρω την θνητότητα των ασθενών αυτών που φτάνει έως και 60% στις διάφορες μελέτες.

3. Αλκοολική κίρρωση
Είναι συνέπεια της χρόνιας ηπατικής νόσου. Τα κύτταρα του ήπατος παθαίνουν βλάβες μην αναστρέψιμες, καταστρέφονται και δε μπορούν να αποκατασταθούν. Η σταδιακή απώλεια των ηπατικών κυττάρων έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια της ικανότητας αποτοξίνωσης του αίματος που φτάνει στο όργανο. Οι τοξίνες συσσωρεύνονται στον οργανισμό και είναι ικανές να βλάψουν όργανα, όπως ο εγκέφαλος (ηπατική εγκεφαλοπάθεια), να οδηγήσουν σε κώμα και σε θάνατο.

Περίπου το 15-20% των ασθενών που υπερκαταναλώνουν αλκοόλ σε μόνιμη βάση θα φτάσει σε κίρρωση σε διάστημα 10 ετών, ενώ το 20% των κιρρωτικών ασθενών επί εδάφους αλκοολικής ηπατοπάθειας θα αναπτύξει ηπατοκυτταρικό καρκίνο. Η ολική πενταετής επιβίωση των ασθενών με αλκοολική κίρρωση αναφέρεται στο 25%, ενώ μόλις στο 7% η δεκαετής.
Η διάγνωση της αλκοολικής ηπατοπάθειας μπορεί να περιλαμβάνει κλινική εξέταση και εργαστηριακές εξετάσεις. Κατά την κλινική εξέταση, μπορεί να παρατηρηθεί ηπατομεγαλία, ενώ μπορεί να είναι εμφανή τα “στίγματα” του αλκοολισμού, όπως ερύθημα παλαμών, αραχνοειδείς σπίλοι, ατροφία όρχεων, γυναικομαστία, παραμόρφωση του άκρου του χεριού (Νόσος Dupuytren).
Στις εργαστηριακές εξετάσεις, συνήθως, παρατηρείται αύξηση των ηπατικών ενζύμων (τρανσαμινασών), με υπερέχουσα την αύξηση της AST έναντι της ALT. Τα επίπεδα της γ-GT είναι αρκετά υψηλά, λόγω της έντονης ενζυμικής επαγωγής της από την αιθανόλη (αλκοοόλ). Συχνή είναι, τέλος, η ύπαρξη υπερτριγλυκεριδαιμίας και υπερουριχαιμίας, καθώς και η αύξηση του μέσου όγκου των ερυθροκυττάρων (MCV) με την συνύπαρξη ή όχι μεγαλοβλαστικής αναιμίας.
Το υπερηχογράφημα του ήπατος και οι άλλες απεικονιστικές τεχνικές (αξονική και μαγνητική τομογραφία), συμβάλλουν, αλλά δε μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον ακριβή προσδιορισμό του ιστολογικού τύπου, τη σταδιοποίηση και την εξέλιξη της ηπατικής βλάβης. Μοναδική και αναντικατάστατη μέθοδος εκλογής για το σκοπό αυτόν παραμένει έως σήμερα η βιοψία ήπατος.

Η αντιμετώπιση της αλκοολικής ηπατοπάθειας μπορεί να γίνει με τους εξής τρόπους:
Διακοπή του αλκοόλ. Η έγκαιρη και οριστική διακοπή της κατανάλωσης αλκοόλ αποτελεί το κυριότερο και αποτελεσματικότερο θεραπευτικό μέσο. Πριν το στάδιο της αλκοολικής κίρρωσης οι ηπατικές βλάβες είναι αναστρέψιμες, αλλά ακόμη και στους κιρρωτικούς ασθενείς αυξάνεται τόσο το προσδόκιμο επιβίωσης, όσο και η ποιότητα ζωής.
Διατροφική υποστήριξη. Η αποκατάσταση των ελλειμάτων σε βιταμίνες του συμπλέγματος Β, Α, C, E και φυλλικού οξέως, καθώς και η αποκατάσταση των θερμιδικών αναγκών του οργανισμού βελτιώνουν τους εργαστηριακούς δείκτες και ελαττώνουν τη θνησιμότητα.
Φαρμακευτική θεραπεία. Περιλαμβάνει τη χορήγηση κορτικοστεροειδών, πεντοξυφυλλίνης και αναβολικών στεροειδών.
Μεταμόσχευση ήπατος.

Κλείνοντας, αξίζει να αναφερθεί ότι θεωρείται ασφαλής η κατανάλωση 3-4 μονάδων αλκοόλης/ημέρα (21 μονάδες/εβδομάδα) από τους άντρες και 2-3 μονάδων αλκοόλης/ημέρα (14 μονάδες/εβδομάδα) από τις γυναίκες. (“μονάδα αλκοόλης” = ποσότητα αλκοόλης που μπορεί να μεταβολίσει ένας υγιής ενήλικας σε μια ώρα: αντιστοιχεί σε 10 ml = 8gr καθαρής αιθυλικής αλκοόλης).

Αχιλλέας Βολωνάκης
Φαρμακοποιός
Πηγές: http://www.eemh.gr/images/files/140x210_alkool1.pdf http://drspiliopoulos.gr/anatomia-domi-ipatos/ http://www.onmed.gr/ygeia/item/324692-provlimata-sto-sykoti-apo-to-alkool-%E2% 80%93-ti-prepei-na-gnorizete

About the author