Ακουμπώντας τις νότες της ψυχής μας

Ακουμπώντας τις νότες της ψυχής μας
Ακουμπώντας τις νότες της ψυχής μας

Ο Κοσμάς έγειρε το κεφάλι του πάνω στο χέρι του, που ακουμπούσε στην άκρη του πιάνου. Γύρισε, κοίταξε την αγαπημένη του, έκλεισε τα μάτια και σιγά, σαν μια απλή προσευχή ψιθύρισε τη μελωδία, που στο μυαλό του έχτιζε το ίδιο του το είναι: J. S. Bach Air from suite no 3 in D major.

Πάντα, από τότε που γνωρίστηκαν, σε μια μουσική βραδιά, ήταν το κομμάτι τους. Δεν την ήξερε. Απλά του έκανε εντύπωση η αέρινη φιγούρα της. Έκατσε δίπλα του: «Πρώτη φορά έρχεστε σε αυτές τις βραδιές;», ψιθύρισε μαζεύοντας όλες του τις δυνάμεις. Γύρισε και  τον κοίταξε …  «Ναι, έχω ακούσει τόσα γι’αυτές, που σήμερα ένιωσα ότι ήταν ο μόνος δρόμος φυγής». «Φυγής;», την κοίταξε απορημένος. «Από τι;», συνέχισε, ακούγοντας έκπληκτος την φωνή του να βγαίνει σταθερή, βαθιά, με μια σιγουριά. «Από πολλά. Μα, πάνω από όλα φυγή από το σήμερα. Απλά μια βουτιά στο άπειρο της χαμένης απολυτότητας. Έτσι, σαν ένα ταξίδι σε χώρους και χρόνους που δεν υπάρχουν, αλλά σ’ αγγίζουν. Που δεν υπήρξαν, αλλά σε τρέφουν». Την άκουγε μαγεμένος. Φωνή βαθιά, καθάρια, μελίστακτη. Χαλί, που απλά σε καλούσε να ακουμπήσεις, να φύγεις μακριά σε χώρους και χρόνους, που λίγο πριν του είπε: «Δεν υπάρχουν, αλλά σ’ αγγίζουν». «Εσείς, πρώτη φορά;» τον ρώτησε. «Όχι, συχνά πυκνά αφήνομαι σε τέτοιες στιγμές».

Μια βραδιά αφιέρωμα στον J. S. BACH. Στο διάλειμμα πήγαν μαζί για ένα ποτό. «Το αγαπημένο σας;» τον ρώτησε. «Air from suite no 3 in D major. Μια αέρινη μελωδία, που απλά η γαλήνη που σου δίνει, οι εικόνες … Ξέρετε, κάποτε, για κάποιους λόγους  κατέφυγα σε θεραπεία με τη βοήθεια της μουσικής. Αυτό που λένε μουσικοθεραπεία. Εκεί, αυτό το κομμάτι με βοήθησε να ξεφύγω από τα τότε προβλήματά μου». «Ξέρω. Μη νιώθετε άβολα» απάντησε εκείνη. «‘Εχω και εγώ τέτοια εμπειρία.  Η μουσικοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη και τη βελτίωση των επικοινωνιακών, κοινωνικών και κινητικών δεξιοτήτων, στη συναισθηματική και γνωστική ανάπτυξη, στη νευρολογική αποκατάσταση, στην αντιμετώπιση του άγχους. Όλοι έχουμε ανάγκη κάποιο καταφύγιο. Εξάλλου, η φωνή σας είναι από μόνη της μια θεραπεία, μια θάλασσα γαλήνης. Μην ξεχνάτε ότι, σε μια συνεδρία μουσικοθεραπείας, οι συμμετέχοντες χρησιμοποιούν ποικιλία μουσικών οργάνων και τη φωνή τους, δημιουργώντας μια μουσική γλώσσα που αντανακλά τη ψυχοσυναισθηματική και σωματική τους κατάσταση. Η διαδικασία αυτή δίνει στους συμμετέχοντες  τη δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με τον εσωτερικό τους κόσμο, αλλά και με τους άλλους γύρω τους». Σταμάτησε ακόμη και να αναπνέει. Την άκουγε απλά χαμένος. «Οι μουσικοθεραπευτές» συνέχισε με πάθος «υποστηρίζουν και συμμετέχουν σε αυτήν τη διαδικασία, χρησιμοποιώντας μουσικοθεραπευτικές τεχνικές, σύμφωνα με διάφορα θεωρητικά μοντέλα και την εξειδίκευσή τους. Έτσι, μια συνεδρία μπορεί να περιλαμβάνει  μουσικό αυτοσχεδιασμό, ακρόαση, σύνθεση, τραγούδι και τη χρήση του  λόγου προσαρμοσμένα στις ανάγκες του ατόμου ή της ομάδας. Η Σύγχρονη Μουσικοθεραπεία αποτελείται από πολλά μοντέλα και μεθόδους, όπου η μουσική χρησιμοποιείται στη θεραπευτική διαδικασία. Οι αρχές της μουσικοθεραπείας είναι, μάλλον, κοντά σε εκείνες της ψυχοθεραπείας. Ωστόσο, η μουσικοθεραπεία, δίνει έμφαση στις μουσικές εμπειρίες ως εργαλείο της αυτοέκφρασης και επικοινωνίας. Διάφορες ψυχολογικές θεωρίες επηρεάζουν την εργασία και θεραπευτική προσέγγιση στους κλινικούς μουσικοθεραπευτές, με την ψυχοδυναμική προσέγγιση, ίσως, την πιο κοινή. Μια άλλη παραδοσιακή εφαρμογή του θεραπευτικού αυτού εργαλείου είναι η μουσικοθεραπεία για τις αναπτυξιακές και τις νευρολογικές διαταραχές. Το φάσμα αυτών των διαταραχών είναι μεγάλο και ως εκ τούτου υπάρχουν διάφορες μέθοδοι μουσικοθεραπείας και επίσης διάφορα μοντέλα εφαρμογών. Η Ψυχιατρική Mουσικοθεραπεία συχνά βασίζεται στην ελεύθερη και αυθόρμητη έκφραση ελεύθερων συνειρμών, ενώ η μουσικοθεραπεία για τις αναπτυξιακές και τις νευρολογικές διαταραχές είναι, συνήθως, πιο δομημένη και σαφώς πιο προσανατολισμένη μέθοδος. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η συμπεριφοριστική θεωρία ή και οι θεωρίες μάθησης, συχνά, λειτουργούν ως πλαίσιο σε αυτές». Σταμάτησε να πάρει μια ανάσα. «Συγγνώμη ξεχάστηκα. Ξέρετε… το πάθος μου για τη μουσική…». Ο Κοσμάς ψέλλισε κάτι μεταξύ: συνεχίστε, παρακαλώ, τι λέτε και άλλα ακαταλαβίστικα. Το γέλιο της τον έφερε σε πραγματικό χρόνο. «Λοιπόν, εσείς τι λέτε;». «Έχω μια άποψη, ή μάλλον, ό,τι έμαθα, όταν κατέφυγα και εγώ εκεί, σε μια περίοδο δύσκολη της ζωής μου. Η μουσική, είναι γνωστό ότι είναι σε στενή σχέση με τα συναισθήματα, καθώς τα ανακαλεί. Επιπλέον, οι ερευνητές έχουν ανακαλύψει ότι οι ακροατές μουσικής χρησιμοποιούν, συνήθως, τη μουσική για τη ρύθμιση του συναισθήματος. Επειδή η πλειοψηφία των ψυχιατρικών διαταραχών είναι συναισθηματικές, δεν προκαλεί έκπληξη ότι η μουσική έχει βρεθεί να είναι ένα ισχυρό θεραπευτικό μέσο. Τα συναισθήματα, οι εικόνες, οι συνειρμοί και οι αναμνήσεις που προκαλούνται από τη μουσική, προσφέρουν μια πολύτιμη δίοδο προς τις ψυχικές διεργασίες του ατόμου, φθάνοντας, έτσι, τις εμπειρίες που το άτομο είναι δύσκολο να εκφράσει λεκτικά. Από την άλλη πλευρά, οι εμπειρίες με συναισθηματικές φορτίσεις και η αλληλεπίδραση γίνονται εφικτές με τη μουσικοθεραπεία, ακόμα και όταν η λεκτική έκφραση δεν είναι δυνατή. Αυτό μπορεί να τεθεί σε εφαρμογή με τα παιδιά (ακόμη και τα νήπια), σε ασθενείς με σοβαρές αναπτυξιακές διαταραχές, σε άτομα με άνοια ή σε ασθενείς που υποφέρουν από σοβαρές ψυχιατρικές διαταραχές, όπως η οξεία ψύχωση. Ασκήσεις συντονισμού και ενεργοποίησης των κινητικών νευρώνων είναι συχνά στο επίκεντρο της μουσικοθεραπείας σε ασθενείς με κινητικές αναπηρίες. Η μουσικοθεραπεία με παιδιά και εφήβους, σε συνδυασμό με σωματική δραστηριότητα και δράση, διαδραματίζει, συχνά, ένα σημαντικό θεραπευτικό ρόλο, ακόμα και αν η κύρια έμφαση και στόχος της θεραπείας είναι τα ψυχικά προβλήματα. Οι μουσικοθεραπευτές, συνήθως, ενδιαφέρονται για τις εμπειρίες (εικόνες, μνήμες, κ.λπ.), που βιώνει ή ανακαλεί ο ασθενής με τη μουσική. Εγώ ανακαλώ πολλά, όταν ακούω, όπως τώρα, Bach. Ο στόχος είναι να βρεθεί η όσο το δυνατόν πιο συγκινητική, προσωπική και σημαντική μουσική από την πλευρά του ενδιαφερόμενου. Ξέρετε  ένα μουσικό κομμάτι από την παιδική μου  ηλικία μπορεί να μου προκαλέσει απίστευτα ισχυρές μνήμες και συναισθήματα. Θυμάμαι καθαρά την ατμόσφαιρα, τότε, αλλά και κάθε φορά, που ακούω αυτό το τραγούδι που σας είπα πριν, και πάλι αισθάνομαι με τον ίδιο τρόπο. Η μουσική μπορεί να είναι θεραπευτική, ως τέτοια από μόνη της, αλλά συγκεκριμένες τεχνικές των ειδικών μπορούν να γίνουν εργαλείο, ώστε να αποκτήσουν πρόσβαση στις μουσικές εμπειρίες του ασθενούς και στο ψυχικό υλικό που αναδύεται με αυτές. Τις περισσότερες φορές, στην καθημερινή ζωή μας, η μουσική έρχεται και φεύγει. Είναι παντού! Την ίδια στιγμή, πολλοί από εμάς είμαστε εξαιρετικά επιλεκτικοί, όταν πρόκειται για τη μουσική… Με αυτόν τον τρόπο, η μουσική διευκολύνει το άτομο να περάσει κάποιες δύσκολες καταστάσεις στη ζωή του. Εν συντομία, η μουσική που ακούμε στο ραδιόφωνο, εστιάζοντας σε κάτι άλλο, προκαλεί σπάνια αρνητική επίδραση, επειδή υπό φυσιολογικές συνθήκες οι υγιείς άνθρωποι έχουν επίσης φυσιολογικούς και μάλλον ισχυρούς αμυντικούς μηχανισμούς, που χρησιμοποιούνται στην καθημερινή τους ζωή, ώστε να φιλτράρουν ό,τι είναι αρνητικό.
Συμπέρασμα: Η μουσικοθεραπεία μπορεί να εφαρμοστεί σε διάφορες νοσολογικές καταστάσεις. Η μουσικοθεραπεία μπορεί να χωριστεί σε δύο κύριες κατηγορίες, παθητική (ακρόαση μουσικής με βάση συγκεκριμένο πρόγραμμα) και ενεργητική (συμμετοχική). Το τελευταίο αναφέρεται στη μουσική αυτο-έκφραση και επικοινωνία, που συχνά είναι αυθόρμητη, με ελεύθερο αυτοσχεδιασμό, με όργανα ή φωνή. Αντίθετα με την κοινή αντίληψη, η μουσικοθεραπεία δεν προϋποθέτει μουσικές δεξιότητες ή ταλέντο…» Τον κοίταγε μαγεμένη. Ο ίδιος κατάλαβε ότι το πάθος του τον έκανε να δώσει μια διάλεξη. «Συγγνώμη, αλλά παρασύρθηκα».

Ο Κοσμάς την κοίταξε. Αφέθηκε στο χάδι της. Το ίδιο τρυφερό μετά από τόσα χρόνια. Ήξερε. Η ίδια εικόνα,  πάντα, τόσα χρόνια. Αυτή που τους ένωσε. «Παίξε», της ψιθύρισε. «Παίξε, Δανάη!».  Άφησε στους χορούς των δακτύλων της, ζωγραφιές  στο άπειρο της χαμένης απολυτότητας. Έτσι σαν ένα ταξίδι σε χώρους και χρόνους που δεν υπάρχουν, αλλά
σ’ αγγίζουν. Που δεν υπήρξαν, αλλά σε τρέφουν. Όπως τότε, πριν τόσα χρόνια…!!!

Ανδρέας Καλλιβωκάς
Φαρμακοποιός

About the author