Βιταμίνη Ε, η βιταμίνη της ομορφιάς

Βιταμίνη Ε,  η βιταμίνη της ομορφιάς
Βιταμίνη Ε,  η βιταμίνη της ομορφιάς

Η Βιταμίνη Ε [βιτ. Ε] είναι ένα λιποδιαλυτό σύμπλεγμα 8 διακριτών μορίων – 4 τοκοφερόλες [α-, β-, γ- και δ-τοκοφερόλη] και 4 τοκοτριενόλες [α-, β-, γ- και δ-τοκοτριενόλη] – καθένα από τα οποία έχει ιδιαίτερες λειτουργίες. Παρά το ότι οι τοκοφερόλες και οι τοκοτριενόλες υπάρχουν στη διατροφή μας, η α-τοκοφερόλη είναι η κύρια μορφή της βιτ. Ε, που ανευρίσκεται και παραμένει στον οργανισμό μας, εξ αιτίας της ύπαρξης μιας ειδικής μεταφορικής πρωτεΐνης για την α-τοκοφερόλη.

Η βιτ. Ε εθεωρείτο, κατά το παρελθόν, ως η βιταμίνη της γονιμότητας, όπως δηλώνει και το επιστημονικό της όνομα: Τοκοφερόλη [τόκος ( = τοκετός) + φέρω]. Αυτό έχει αποδειχθεί για ορισμένα ζώα, όχι όμως και για τους ανθρώπους, τουλάχιστον, σε τέτοιο βαθμό, ώστε να δικαιολογεί την ονομασία. Πάντως, σύμφωνα με μια μελέτη, η βιτ. Ε αυξάνει την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων.

Η βιτ. Ε δρα ως ενεργό αντιοξειδωτικό, εμποδίζοντας την οξείδωση της Βιταμίνης Α, του Σεληνίου, των Αμινοξέων και της Βιταμίνης C και διατηρεί την υγεία των κυττάρων και του δέρματος.

Οι ευεργετικές της ιδιότητες πηγάζουν, κυρίως, από την αντιοξειδωτική της δράση και σημαντικότερες είναι οι εξής:

Α] Προλαμβάνει και μειώνει τους θρόμβους.
Β] Βοηθά στον έλεγχο της χοληστερίνης του αίματος.
Γ] Τροφοδοτεί με οξυγόνο το σώμα για μεγαλύτερη αντοχή.
Δ] Προστατεύει τους πνεύμονες από την ατμοσφαιρική ρύπανση.
Ε] Επιβραδύνει τη γήρανση.
Στ] Βοηθά στην αντιμετώπιση των εξάψεων της εμμηνόπαυσης.
Ζ] Χρήσιμη στην αντιμετώπιση του προεμμηνορροϊκού συνδρόμου.
Η] Ελαττώνει τις κράμπες και τη μυϊκή δυσκαμψία των αθλητών.
Θ] Αποτελεσματική κατά των πόνων της ρευματοειδούς αρθρίτιδας.
Ι] Πρόληψη του καταρράκτη.
Ια] Προστατεύει τα κύτταρα και τους ιστούς από τις ελεύθερες ρίζες και διεγείρει το ανοσοποιητικό σύστημα. Αυτό εξηγεί την αποδεδειγμένη προληπτική – θεραπευτική της δράση για μεγάλο φάσμα καρκίνων, μεταξύ των οποίων πνεύμονος, στόματος, προστάτη, παχέος εντέρου, παγκρέατος, ήπατος, στήθους και τραχήλου μήτρας. Πολυάριθμες μελέτες έχουν δείξει ότι υψηλά επίπεδα βιτ. Ε στο αίμα συνδέονται με χαμηλότερα ποσοστά εμφάνισης καρκίνου.
Ιβ] Σύμφωνα με μελέτη διαρκείας 2 ετών, η οποία δημοσιεύθηκε στο μεγάλου κύρους ιατρικό περιοδικό New England Journal of Medicine, η χορήγηση 2000 IU βιτ. Ε ημερησίως σε ασθενείς με μετρίας σοβαρότητας Alzheimer επιβράδυνε σημαντικά την εξέλιξη της δυσίατης αυτής νόσου.
Ιγ] Οι ίδιες ή και υψηλότερες δοσολογίες (3200 IU), σε συνδυασμό με υψηλές δόσεις βιτ. C (2 – 3g) έχουν χρησιμοποιηθεί για επιβράδυνση της εξέλιξης της Νόσου του Parkinson.
Ιδ] Μελέτες έχουν δείξει ότι το έντονο σωματικό στρες και οι έντονες αθλητικές δραστηριότητες, είτε πρόκειται για αθλήματα δύναμης είτε για αθλήματα αντοχής, προκαλούν σημαντική αύξηση των παραγόμενων από το σώμα ελευθέρων ριζών, οι οποίες, με τη σειρά τους, τείνουν να προκαλούν βλάβες στους μυς. Εξ αυτού συνάγεται ότι η βιτ. Ε είναι σημαντικό βοήθημα για αθλητές, όχι τόσο για άμεσες αποδόσεις, αλλά για προστασία και μεσο-μακροπρόθεσμη απόδοση.
Ιε] Απόρροια των αντιοξειδωτικών της δράσεων είναι και οι ευεργετικές της ιδιότητες στο δέρμα. Ως εκ τούτου, παρουσιάζει επουλωτική δράση σε εγκαύματα, βοηθά στα εκζέματα στη συντόμευση οποιασδήποτε θεραπείας και φυσικά αποτελεί άριστο συστατικό πολυάριθμων δερμοκαλλυντικών σκευασμάτων με αναπλαστικές και αντιγηραντικές ιδιότητες.

Οι σοβαρότερες συνέπειες της έλλειψης βιτ. Ε είναι οι εξής:
Εγκεφαλονωτιαία Αταξία
Μυοπάθειες
Περιφερική Νευροπάθεια
Αταξία
Σκελετική Μυοπάθεια
Αμφιβληστροειδοπάθεια
Διαταραχές του Ανοσοποιητικού Συστήματος
Καταστροφή Ερυθροκυττάρων

Στο παρόν άρθρο επικεντρωνόμαστε στις δερματολογικές δράσεις της βιτ. Ε. Όσον αφορά στην υγεία του δέρματος, η βιταμίνη αυτή έχει αποδειχθεί εδώ και δεκαετίες ότι διαθέτει ευεργετικές δράσεις. Είναι ένα λιποδιαλυτό αντιοξειδωτικό βασικό για τη διατήρηση ενός υγιούς δέρματος και επιδρά στο δέρμα μέσω του σμήγματος. Επίσης, η τοπική της εξωτερική εφαρμογή μπορεί να εμπλουτίσει το δέρμα με μορφές της βιτ. Ε, οι οποίες δεν υπάρχουν στη διατροφή μας. Ως αντιοξειδωτικό αντιδρά, κυρίως, με ελεύθερες ρίζες οξυγόνου επί του δέρματος. Άλλη μία ιδιότητά της είναι η ικανότητα απορρόφησης της ενέργειας από τις υπεριώδεις ακτίνες (UV). Εξ αυτού, φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο στη φωτοπροστασία, προλαμβάνοντας την επαγόμενη από την υπεριώδη ακτινοβολία (UV) καταστροφή του δέρματος, μέσω των ελευθέρων ριζών που σχηματίζονται από αυτήν.

Εξίσου σπουδαίες είναι και οι αντιφλεγμονώδεις ιδιότητές της στο δέρμα που έχουν αποκαλυφθεί μέσα από εκατοντάδες μελέτες. Λόγω της λιποδιαλυτότητάς της, η εν λόγω βιταμίνη μπορεί και εισέρχεται σε όλες τις στιβάδες που βρίσκονται κάτω από την επιδερμίδα. Επίσης, τα επίπεδά της είναι υψηλότερα σε άτομα με αυξημένη παραγωγή σμήγματος.
Αυτή εφαρμόζεται εξωτερικά εδώ και πολλούς αιώνες υπό διάφορες μορφές, από έλαια έως και σύνθετες δερμοκαλλυντικές φόρμουλες. Ιδιαίτερα δραστική και εξαιρετικά απορροφήσιμη είναι η εφαρμογή της υπό μορφή λιποσωμάτων εντός των οποίων εγκλωβίζονται μόρια βιτ. Ε.  Μετά από τοπική εφαρμογή, συσσωρεύεται στις κυτταρικές μεμβράνες, αλλά και στο εξωκυττάριο υγρό της κεράτινης στιβάδας, όπου συμβάλλει στις αντιοξειδωτικές δράσεις, οι οποίες λαμβάνουν χώρα σε αυτό το σημείο. Ωστόσο, ένα μεγάλο ποσοστό της εφαρμοζόμενης δόσης διασπάται στο δέρμα μετά την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία (UV), αφού έχει απορροφηθεί η ακτινοβολία από την βιτ. Ε. Έτσι, παρά την αντιοξειδωτική της δράση, αυτή είναι ασταθής από μόνη της και δεν παραμένει για πολύ στο δέρμα. Το γεγονός αυτό υποδεικνύει ότι επιβάλλεται η βελτίωση της σταθερότητας του μορίου της, όταν αυτή εφαρμόζεται εξωτερικά. Σκευάσματα περιέχοντα βιτ. C και βιτ. Ε μαζί έχουν υψηλότερη δραστικότητα, όσον αφορά στη φωτοπροστασία, σε σύγκριση με το ένα αντιοξειδωτικό μόνο του (βλ. και άρθρο του υπογράφοντος σχετικό με την αντιοξείδωση στο τεύχος 77, σελ. 38 – 39, του Συμβούλου Υγείας).
Τέλος, πρέπει να τονιστεί η διαφορά μεταξύ της συνθετικής και της φυσικής βιτ. Ε. Η φυσική αναγράφεται, είτε ως «φυσική» (natural) είτε ως d-vitamin E ή d-tocopherol, ενώ η συνθετική ως dl-vitamin E ή dl-tocopherol. Η συνθετική έχει διαφορετική αντιοξειδωτική «συμπεριφορά», τείνοντας να οξειδώνεται πολύ πιο εύκολα από τη φυσική. Η χρόνια λήψη της δεν ενδείκνυται εξ αιτίας αυτής της ιδιότητάς της. Εν αντιθέσει, η φυσική μορφή της βιτ. Ε δεν οξειδώνεται τόσο εύκολα και συνεπώς έχει ανώτερη βιολογική και κλινική αξία. Οπότε πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στην επιλογή συμπληρωμάτων διατροφής βιτ. Ε και φυσικά να προτιμάται η φυσική της μορφή και να αποφεύγεται η συνθετική της.

Νικόλαος Καράμπελας, Φαρμακοποιός

Πηγές : aor.com.,Am.J. Resp. Med. ,1996, 154:1401-04.,Nutrition Research, 1982: 2, 243 47., JAMA, 273(23), June 1995, 1849-54.,British J. Cancer, March 1984, 49. 321-24.,Cancer Research, Nov 1983,43 5335-41.,New England J. Med. 1997, 336:11-12.,Exper. Biol. Conf. 2002.,Linus Pauling Institute, Oregon State University, vitamin E [Official Webpage]

About the author