Βλαστοκύτταρα

Βλαστοκύτταρα
Βλαστοκύτταρα

Ο αιώνας της μοριακής βιολογίας θα είναι σύμφωνα με τους επιστήμονες αυτός που διανύουμε, και δεν μας κάνει εντύπωση. Η πρόοδος της Κυτταρικής Βιολογίας έχει κάνει άλματα, σχετικά με τις νέες μορφές θεραπειών σε πολύ σοβαρές ασθένειες και μας δίνει μέρα με τη μέρα βάσιμους λόγους να ελπίζουμε ότι στο μέλλον θα έχουμε τη δυνατότητα να αποφύγουμε πολλές από αυτές.
Τα βλαστοκύτταρα είναι ένα νέο θεραπευτικό εργαλείο στην Ιατρική διαφορετικό από τα φάρμακα, που μέχρι σήμερα είχαμε συνηθίσει. Η φύση διαθέτει τις δικές της δυνάμεις για να αυτοθεραπεύεται, αλλά όσο οι οργανισμοί γίνονται πολυπλοκότεροι, τόσο η δυνατότητα αυτή εξασθενεί.
Με τον όρο βλαστοκύτταρα εννοούμε τα αρχέγονα κύτταρα του οργανισμού, που υπάρχουν στο έμβρυο και στο ομφαλοπλακουντιακό αίμα από τα οποία δημιουργούνται όλοι οι ιστοί του σώματος και αποτελούν τους δομικούς λίθους του οργανισμού. Διαδραματίζουν ρόλο ζωτικής σημασίας για τη φυσιολογική ανάπτυξη του ανθρώπου και είναι απαραίτητα σε όλα τα στάδια ανάπτυξης. Αναπαράγονται διαρκώς, είναι αδιαφοροποίητα και έχουν τη δυνατότητα, μετά από επεξεργασία, να διαφοροποιηθούν σε άλλους κυτταρικούς τύπους του ανθρώπινου οργανισμού. Ενώ όμως, η πρόσβαση στα βλαστοκύτταρα του εμβρύου και του ενήλικα είναι δύσκολη, σε αυτά του ομφαλοπλακουντιακού αίματος είναι πολύ ευκολότερη, αφού μπορούν να αποσπαστούν κατά τη γέννηση ενός μωρού, μετά την αποκοπή του ομφάλιου λώρου από το αίμα, που παραμένει στον πλακούντα.
Τα βλαστικά κύτταρα με την πλαστικότητα, που διαθέτουν, προσφέρουν τη δυνατότητα αντικατάστασης κυττάρων και ιστών, σε τραύματα της σπονδυλικής στήλης, σε εγκεφαλικά επεισόδια, σε εγκαύματα, σε καρδιακές παθήσεις, στο διαβήτη. Διαφαίνεται έτσι μία δυνατότητα που αγγίζει το άπειρο και αφήνει απεριόριστες ελπίδες ζωής.
Πολλοί γονείς, λοιπόν, σπεύδουν να διαφυλάξουν τα βλαστικά κύτταρα των νεογέννητων παιδιών τους σε ιδιωτικές ή δημόσιες τράπεζες βλαστοκυττάρων, με σκοπό να εξασφαλίσουν την προστασία της υγείας τους και των ίδιων των παιδιών τους από ενδεχόμενες μελλοντικές παθήσεις.
Προς το παρόν, στη χώρα μας, ενώ ανθούν οι ιδιωτικές τράπεζες φύλαξης βλαστοκυττάρων, υπάρχει μόνο μία δημόσια τράπεζα ομφαλοπλακουντιακού αίματος στο Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών που λειτουργεί, από το 2004. Από τις μονάδες αιμοποιητικών κυττάρων που δέχεται, επιλέγει αυτές που πληρούν τις προϋποθέσεις και τις φυλάσσει στις μονάδες συντήρησης. Από εκεί και έπειτα, δίνει τα στοιχεία στην Παγκόσμια Δεξαμενή Βλαστοκυττάρων και είναι στη διάθεση οποιουδήποτε ασθενούς σε όλο τον κόσμο. Επιπλέον, από το 2007 λειτουργούν και τα εργαστήρια της Τράπεζας Αρχέγονων Κυττάρων του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.
Τα βλαστικά κύτταρα με την πλαστικότητα που διαθέτουν προσφέρουν τη δυνατότητα αντικατάστασης κυττάρων και ιστών, σε τραύματα της σπονδυλικής στήλης, σε εγκεφαλικά επεισόδια, σε εγκαύματα, σε καρδιακές παθήσεις, στο διαβήτη. Διαφαίνεται, έτσι, μία δυνατότητα που αγγίζει το άπειρο και αφήνει απεριόριστες ελπίδες ζωής. Πολλοί γονείς, λοιπόν, σπεύδουν να διαφυλάξουν τα βλαστικά κύτταρα των νεογέννητων παιδιών τους σε τράπεζες βλαστοκυττάρων, ιδιωτικές ή δημόσιες με σκοπό να εξασφαλίσουν την προστασία της υγείας τους και των παιδιών τους από ενδεχόμενες μελλοντικές παθήσεις. Προς το παρόν, στη χώρα μας, ενώ ανθούν οι ιδιωτικές τράπεζες φύλαξης βλαστοκυττάρων, υπάρχει μόνο μία δημόσια τράπεζα ομφαλοπλακουντιακού αίματος στο Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών που λειτουργεί, από το 2004. Από τις μονάδες αιμοποιητικών κυττάρων που δέχεται, επιλέγει αυτές που πληρούν τις προϋποθέσεις και τις φυλάσσει στις μονάδες συντήρησης. Από εκεί και έπειτα, δίνει τα στοιχεία στην Παγκόσμια Δεξαμενή Βλαστοκυττάρων και είναι στη διάθεση οποιουδήποτε ασθενούς σε όλο τον κόσμο. Επιπλέον, από το 2007 λειτουργούν και τα εργαστήρια της Τράπεζας Αρχέγονων Κυττάρων του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, μια σύμπραξη του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών με γνωστή ιδιωτική εταιρεία φύλαξης βλαστοκυττάρων με σκοπό την κοινή φύλαξη και προώθηση της έρευνάς τους.

Δημόσια ή ιδιωτική τράπεζα;
Οι δημόσιες τράπεζες λειτουργούν όπως η αιμοδοσία: «Δίνουμε όλοι για όλους». Δίνοντας το αίμα από τον ομφάλιο λώρο του παιδιού μας εκεί, ουσιαστικά κάνουμε «δωρεά οργάνου», για την ακρίβεια, αιμοποιητικών κυττάρων που θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν τον πάσχοντα μυελό των οστών σε ασθενείς, που χρειάζονται μεταμόσχευση. Αυτό σημαίνει ότι το δείγμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε οποιονδήποτε συμβατό ασθενή χρειάζεται μεταμόσχευση μυελού των οστών. Μοναδική εξαίρεση είναι η περίπτωση, που κάποιο αδελφάκι του μωρού πάσχει από αιματολογικό νόσημα. Τότε το δείγμα αποθηκεύεται και προορίζεται αποκλειστικά για την οικογένεια του παιδιού. Οι δημόσιες τράπεζες προσφέρουν τις υπηρεσίες τους δωρεάν. Στις ιδιωτικές τράπεζες το δείγμα είναι άκρως προσωπικό, προορίζεται, δηλαδή, αποκλειστικά για τον ίδιο το δότη ή την οικογένειά του, με το ανάλογο αντίτιμο, βέβαια, να κυμαίνεται από (;) 1000 –(;) 2000, ανάλογα με τις υπηρεσίες και το πρόγραμμα που επιλέγουν.
Το γεγονός ότι η Ελλάδα διαθέτει το 20% των ιδιωτικών τραπεζών βλαστοκυττάρων παγκοσμίως, ο ετήσιος τζίρος των οποίων φτάνει τα 60 εκατομμύρια ευρώ δεν μας εκπλήσσει, αφού οι περισσότεροι γονείς δεν γνωρίζουν ότι, όταν απευθύνονται σε κάποια ιδιωτική τράπεζα βλαστοκυττάρων, το 70% του αίματος που συλλέγεται από τον πλακούντα του νεογέννητου, πρέπει να απορριφθεί, και ότι ακόμη και αυτό που θα καταψυχθεί είναι, σχεδόν, απίθανο να χρησιμοποιηθεί ποτέ ιατρικώς στο παιδί τους, όπως επίσης η προσφυγή στις ιδιωτικές τράπεζες δεν βοηθά στο να χρησιμοποιηθούν αυτά τα βλαστοκύτταρα από άλλα παιδιά, που ενδεχομένως να τα χρειαστούν, ενώ μπορεί και το δικό τους παιδί να μη βρίσκει τα κατάλληλα βλαστοκύτταρα από άλλα παιδιά, γιατί αυτά θα βρίσκονται σε άλλη τράπεζα. Σύμφωνα με τους βιολόγους, λοιπόν, αν ένα παιδί, του οποίου τα βλαστοκύτταρα έχουν καταψυχθεί για να χρησιμεύσουν σε θεραπεία, εμφανίσει κάποια στιγμή λευχαιμία, τότε και τα κύτταρα αυτά θα εξελιχθούν αργότερα σε λευχαιμικά. Θα χρειαστεί, λοιπόν, το παιδί αυτό βλαστοκύτταρα ενός άλλου παιδιού, τα οποία είναι άγνωστο κατά πόσο και πού θα βρεθούν, αφού οι ιδιωτικές τράπεζες δεν ασχολούνται με την ιστοσυμβατότητα των κυττάρων που φυλάσσουν.

Σε χώρες του εξωτερικού, όπως η Γαλλία και η Ισπανία, η λειτουργία ιδιωτικών τραπεζών διατήρησης βλαστοκυττάρων είναι απαγορευμένη, με τη λογική ότι, όπως η αιμοδοσία. ‘Ετσι και η διάθεση τέτοιων μοσχευμάτων θα πρέπει να γίνεται δωρεάν στα πλαίσια του δημόσιου φορέα υγείας. Στην Ελλάδα, την Κύπρο και την Αγγλία, από την άλλη, προωθείται κατά κύριο λόγο η ιδιωτική φύλαξη και διατήρηση.

Τα βλαστοκύτταρα θα αποτελέσουν το μέλλον στην αντιμετώπιση σοβαρών και επικίνδυνων νοσημάτων. Ας ευχηθούμε, όμως, αυτό το πολύτιμο δώρο ζωής να μη γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης και κατάχρησης στη διαχείρισή του και να αντιμετωπιστεί με την πρέπουσα σοβαρότητα και υπευθυνότητα.

Σαράντης Γενητσαρέλης
Φαρμακοποιός

About the author