Ειλεός

Ειλεός
Ειλεός

Στον ειλεό (απόφραξη του εντέρου) η προώθηση του εντερικού περιεχομένου μειώνεται ή φράζει πλήρως. Η απόφραξη μπορεί να έχει αίτιο κάποιο εμπόδιο (μηχανικός ειλεός) ή την ελάττωση της κινητικότητας του εντέρου (παραλυτικός ειλεός). Έτσι, ανακόπτεται η μεταφορά των κοπράνων τα οποία συσσωρεύονται στο σημείο της «απόφραξης». Δεν αποβάλλονται ούτε κόπρανα ούτε εντερικά αέρια.

Ο ειλεός είναι η πιο συνηθισμένη πάθηση του λεπτού εντέρου και αντιμετωπίζεται μόνο με χειρουργική επέμβαση. Μόνον το 15% των αποφράξεων αφορούν το παχύ έντερο και η αντιμετώπιση και στις δύο περιπτώσεις πρέπει να είναι άμεση. Ας αναλύσουμε τις δύο σημαντικές κατηγορίες ειλεού του λεπτού εντέρου: 1. Παραλυτικός ειλεός, 2. Αποφρακτικός ειλεός.

1. Παραλυτικός ειλεός
Σημαίνει τη λειτουργική αδυναμία της προώθησης του εντερικού περιεχομένου, λόγω πολλαπλών παραγόντων οι οποίοι μπορούν να επηρεάσουν τη σύσπαση και τη μυϊκή ισχύ του εντερικού σωλήνα. Οι παράγοντες αυτοί μπορεί να είναι:
ενδοκοιλιακή λοίμωξη (σκωληκοειδίτιδα, περιτονίτιδα, απόστημα, αιμάτωμα, παγκρεατίτιδα)
ανοσοκαταστολή με χρήση φαρμάκων
φάρμακα που μειώνουν την κινητικότητα του εντέρου (οπιοειδή, αντιχολινεργικά, φαινοθειαζίνες)
ισχαιμία των μεσεντέριων αγγείων
μεταβολικές διαταραχές (υποκαλιαιμία, ουριαιμία)
μετά από χειρουργικές επεμβάσεις στην κοιλιά (τις πρώτες μετεγχειρητικές ημέρες)
οποιαδήποτε σοβαρή πάθηση, λόγω της οποίας υπάρχει βαριά γενική κατάσταση του ασθενούς (πνευμονία, αναπνευστική ανεπάρκεια με ανάγκη διασωλήνωσης του ασθενούς, σηψαιμία, σοβαρή λοίμωξη, ηλεκτρολυτικές διαταραχές).

2. Αποφρακτικός ειλεός
Όπως το λέει και η λέξη, αφορά την απόφραξη του εντερικού αυλού σε κάποιο σημείο του εντέρου και, ανάλογα με την ανατομική περιοχή, έχουμε τον αποφρακτικό ειλεό του λεπτού ή του παχέος εντέρου. Τα κόπρανα συσσωρεύονται στο σημείο της απόφραξης και προκαλείται διάταση. Σε ορισμένες περιπτώσεις παρεμποδίζεται η κυκλοφορία του αίματος στο διατεταμένο και στο αποφραγμένο τμήμα του εντέρου, με πιθανά τελικά αποτελέσματα: οίδημα, νέκρωση, γάγγραινα, διάτρηση.

Τα κυριότερα αίτια είναι τα εξής:
Απόφραξη δωδεκαδακτύλου, που προκαλείται από καρκίνο στο δωδεκαδάκτυλο, καρκίνο στην κεφαλή του παγκρέατος ή ατρησία στα νεογνά.
Απόφραξη λεπτού εντέρου, που προκαλείται από περίσφιξη κήλης, εκκόλπωμα Meckel, όγκοι ή εγκολεασμός του λεπτού εντέρου, συστροφή εντέρου, νόσος Crohn, με κυριότερη αιτία το να αποτελούν οι εντερικές συμφύσεις.
Οι τελευταίες αναπτύσσονται αντιδραστικά μετά από επανειλημμένες χειρουργικές επεμβάσεις ή επίμονες φλεγμονές και λοιμώξεις στην κοιλιακή χώρα, με αποτέλεσμα να στραγγαλίζουν τους έλικες του λεπτού εντέρου. Συχνό αίτιο των συμφύσεων είναι και η ενδομητρίωση, μια καλοήθης φλεγμονώδης γυναικολογική πάθηση που αφορά πολλές νέες γυναίκες. Στις σπάνιες περιπτώσεις που δεν μπορεί να αποδοθεί ακριβές αίτιο των συμφύσεων, χαρακτηρίζονται ως ιδιοπαθείς.
Απόφραξη παχέος εντέρου, που προκαλείται από περίσφιξη κήλης, όγκους, εκκολπώματα και κοπρόσταση.

Συμπτώματα
Στο αρχικό στάδιο του ειλεού, εκδηλώνονται οξείς ή σταδιακά κλιμακούμενοι κοιλόπονοι με πρηξίματα, αναγούλες και εμετούς. Σε αυτά προστίθενται μόνιμη αποβολή αερίων του γαστρεντερικού από το στόμα (ρέψιμο) και, μερικές φορές, κοπρανώδης εμετός. Στην περίπτωση του ειλεού, λόγω κατάποσης ξένων σωμάτων δημιουργούνται ορατές κυματοειδείς κινήσεις κάτω από το τοίχωμα της κοιλιάς, που συνοδεύονται από έντονους εντερικούς ήχους. Στον ειλεό, λόγω εντερικής παράλυσης, αντίθετα, η κοιλιά μένει στάσιμη και δεν ακούγονται εντερικοί ήχοι.
Στον ειλεό, λόγω περίσφιξης βουβωνοκήλης, μπορεί να εντοπιστεί δια της αφής μια επώδυνη ορατή διόγκωση στην περιοχή της κήλης.
Πρέπει να γνωρίζουμε ότι το τμήμα του εντέρου που βρίσκεται στο σημείο της απόφραξης διατείνεται και γεμίζει με αέρια και υγρά που δεν μπορούν να προχωρήσουν. Λόγω της στασιμότητας του εντέρου, αρχίζουν να παράγονται μικρόβια που διατείνουν και άλλο τις εντερικές έλικες. Το έντερο στην προσπάθειά του να σπρώξει το περιεχόμενο αυτό, αυξάνει την κινητικότητά του κι έτσι παράγονται οι ήχοι προσπάθειας, τους οποίους ο γιατρός τους ακούει με τα ακουστικά. Τελικά, το έντερο κουράζεται, ατονεί και σταματά να κινείται (παραλυτικός ειλεός), που συνήθως αφορά όλο το γαστρεντερικό σύστημα.
Σε περίπτωση στραγγαλισμού των εντερικών αγγείων, η νέκρωση μπορεί να επέλθει σε λίγες ώρες. Ο πόνος γίνεται σταθερός, η κοιλιά ευαίσθητη, η κατάσταση επιβαρύνεται και είναι δυνατόν να εμφανιστεί υπόταση και shock.

Διάγνωση
Στη διάρκεια της κλινικής εξέτασης του ασθενούς, κατά την έναρξη του ειλεού, ο γιατρός μπορεί να ακούσει με το στηθοσκόπιο δυνατούς και χαρακτηριστικούς ήχους. Αν η απόφραξη επιμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι ήχοι εξασθενούν και στο τέλος επικρατεί σιγή. Ο παραλυτικός ειλεός έχει ελαττωμένους ή καθόλου ήχους από την αρχή.
Η απλή ακτινογραφία κοιλίας ή ακτινογραφία με χρήση σκιαγραφικού δείχνουν συνήθως το επίπεδο της απόφραξης. Σιγμοειδοσκόπηση και αξονική τομογραφία κοιλίας βοηθούν σημαντικά στη διευκρίνηση της αιτίας του ειλεού.
Άλλες εξετάσεις που βοηθούν στη διάγνωση είναι οι ηλεκτρολύτες (Κ, Νa), γενική αίματος και αμυλάση ούρων και αίματος.
Θεραπεία
Η αντιμετώπιση του ειλεού θα πρέπει να γίνεται αμέσως μετά τη διάγνωσή του. Ο ειλεός, λόγω συστροφής του εντέρου, λόγω περίσφιξης κήλης, όγκων, κατάποσης αντικειμένων ή και συμφύσεων, αντιμετωπίζεται μόνο χειρουργικά, αν είναι δυνατόν μέσα σε 6 ώρες από την εμφάνισή του. Ανάλογα με το πιθανό αίτιο γίνεται και η κατάλληλη εγχείρηση.
Εφόσον αίτια του ειλεού είναι μια εντερική παράλυση, μπορεί να θεωρηθεί απαραίτητη η τοποθέτηση μια τεχνητής εντερικής οδού. Θα πρέπει να τοποθετηθεί συνεχής αναρρόφηση από το στομάχι με καθετήρα. Ορισμένες φορές, τα καθαρτικά και οι εντερικές πλύσεις από τον ορθό δρουν αποτελεσματικά. Σε αυτές τις περιπτώσεις, απαγορεύεται η κατανάλωση υγρών ή τροφίμων, οπότε οι ανάγκες σε υγρά και ηλεκτρολύτες καλύπτονται από ενδοφλέβιες εγχύσεις.

Πρόληψη
Πρόληψη, δυστυχώς, δεν μπορεί να επιτευχθεί σε όλες τις περιπτώσεις με επιτυχία, καθώς εξαρτάται από τα αίτια.
Η έγκαιρη διάγνωση, όμως, των αιτίων αυτών (κήλες, όγκοι, δυσκοιλιότητα) μπορεί να προφυλάξει από τον κίνδυνο ανάπτυξης ειλεού.
Σε κάθε περίπτωση, πάντως, διάτασης της κοιλιάς με αδυναμία αποβολής αερίων και κοπράνων, πρέπει να ζητείται ιατρική συμβουλή και εξέταση.

Κλεοπάτρα Ζώγα
Φαρμακοποιός
Φαρμακείο Δέσποινα Λαζαρίδη

Πηγές: iatropedia, iatronet, βιβλιογραφια από Universita si Camerino

About the author