Κρόκος κοζάνης

Κρόκος κοζάνης
Κρόκος κοζάνης

Λέγεται πως ο τόπος καταγωγής του κρόκου είναι η Μεσοποταμία. Η καλλιέργειά του χρονολογείται από το 2300 π.Χ. Στην κωμόπολη Azupirano (σημαίνει λιβάδι με κρόκο) κοντά στην πόλη Σούσα, υπήρχαν τριγύρω μεγάλες εκτάσεις όπου καλλιεργούνταν το φυτό.
Αυτή αποτελεί την πρώτη αναφορά για καλλιέργεια κρόκου που χρονολογείται το 2300 π.Χ. Το 17ο αιώνα άρχισε η καλλιέργεια του κρόκου στην Κοζάνη, όπου το φυτό δεν ήταν γνωστό. Γενικά ούτε στη Μακεδονία ούτε και στην Θράκη υπάρχει κάποια μαρτυρία για την ύπαρξη του φυτού στην αρχαιότητα ή και στα νεότερα χρόνια.

Ο Κρόκος σήμερα καλλιεργείται εκτεταμένα στο Ιράν, το Κασμίρ, την Ελλάδα, την Ισπανία και το Μαρόκο. Έχει στενό, γρασιδωτό φύλλωμα με άσπρη κεντρική φλέβα. Ο κρόκος βρίσκεται στα κόκκινα στίγματα των βιολετί λουλουδιών του φυτού, το οποίο περισυλλέγεται με προσοχή. Ακολουθεί η διαδικασία κατά την οποία οι καλλιεργητές αποσπούν τα κόκκινα στίγματα από τα άνθη. Πρώτης ποιότητας σαφράν είναι αυτό που προέρχεται από τις κατακόκκινες ίνες στίγματα που βρίσκονται στο κέντρο του κρόκου. Τα τρία κοντά κίτρινα νήματα του φυτού δεν έχουν καμία σχέση με το εκλεκτό άρτυμα.

Ο κρόκος έχει χρησιμοποιηθεί στις ακόλουθες καταστάσεις:
Ασθένειες πνευμόνων
Στομαχικοί και γαστρικοί πόνοι
Κολικοί νεφρών
Εγκεφαλική λειτουργία
Υπέρταση
Κατάθλιψη
Πρόληψη – θεραπεία καρκίνου

Ιστορική – παραδοσιακή χρήση
Στη λαϊκή ιατρική χρησιμοποιείται για να διεγείρει την πέψη. Οι Κινέζοι το χρησιμοποιούν στη μηνορραγία, στην αμηνόρροια, σε τοκετούς υψηλού κινδύνου, καθώς και για την επίσχεση των λοχειών. Στην Ινδία χρησιμοποιείται στη βρογχίτιδα, πονόλαιμο, πονοκέφαλο, για το εμετό και τον πυρετό. Παλαιότερα χρησιμοποιείτο για την παρασκευή φαρμάκων ενώ η κατανάλωση του φαίνεται πως έχει ευεργετικά αποτελέσματα για τον οργανισμό. Στον Κρόκο αποδίδονται και αντικαρκινικές ιδιότητες.

Ενεργά συστατικά
Τα αποξηραμένα στίγματα του άνθους του κρόκου έχουν φαρμακευτικές και αρτυματικές Ιδιότητες καθώς και μεγάλη χρωστική ικανότητα, και αυτοί είναι οι λόγοι για τους οποίους καλλιεργείται το φυτό. Περιέχουν σημαντικές ποσότητες χρωστικών οι οποίες καλούνται κροκίνες και είναι ασυνήθιστα υδατοδιαλυτά καροτενοειδη  (γλυκοζίτες και κροκετίνες). Επιπλέον περιέχει και άλλους γλυκοζίτες της κροκετίνης καθώς και άλλα καροτενοειδή. Την ελαφριά πικάντικη γεύση του οφείλει στην πικροκροκίνη η οποία είναι γλυκοζίτης της σαφρανάλης. Η σαφρανάλη είναι μία μονοτερπενική αλδεΰδη η οποία πιστεύεται ότι σχηματίζεται κατά τη διάρκεια ξηράνσεως των στιγμάτων από την πικροκροκίνη με ενζυματική ή όξινη υδρόλυση και αποτελεί το κύριο συστατικό του αιθέριο ελαίου στο οποίο οφείλεται το χαρακτηριστικό άρωμα του κρόκου. Επιπλέον στο αιθέριο έλαιο του κρόκου απαντώνται η ιζοφορόνης καθώς και άλλα τερπενεοειδή. Τα καροτενοειδή γνωστά και ως προβιταμίνες Α παρουσιάζουν τις ίδιες ιδιότητες με τη βιταμίνη Α. Η βιταμίνη Α καθώς και τα ρετινοειδή παράγωγα της παρουσιάζουν αντικαρκινική δράση. Το μοναδικό πρόβλημα της βιταμίνης Α και των παραγώγων της, όταν χρησιμοποιούνται σε μεγάλες δόσεις, είναι η τοξικότητα τους. Αποτελεί πλούσια πηγή βιταμινών Β1 και Β2, που είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την καλή λειτουργία της καρδίας, τονώνει την κυκλοφορία του αίματος και βοηθά στη μείωση της χοληστερίνης. Μελέτη in vitro των καροτενοειδών του κρόκου έδειξε ότι αναστέλλουν τον πολλαπλασιασμό και προάγουν τη διαφοροποίηση των καρκινικών κυττάρων της σειράς Κ562. Επιπλέον άλλη μελέτη έδειξε ότι τα καροτενοειδή  του κρόκου, ως μείγμα κρόκινών άλλα κυρίως ως καθαρά παράγωγα τους είναι πολύ αποτελεσματικά στην αναστολή του πολλαπλασιασμού και προαγωγή της διαφοροποιήσεως των καρκινικών κυττάρων της σειράς HL60. Επιπροσθέτως από έρευνα που πραγματοποιήθηκε από επιστημονική ομάδα στη Θεσσαλονίκη προέκυψε ότι στο εκχύλισμα των στιγμάτων του κρόκου υπάρχουν ουσίες που αναστέλλουν σε σημαντικό βαθμό την εξέλιξη της πειραματικής λευχαιμίας. Πολλές μελέτες in vitro έχουν πραγματοποιηθεί για να διαπιστωθεί η αποτελεσματικότητα του κρόκου σε διάφορες ασθένειες και τα αποτελέσματα δεν είναι καθόλου αποθαρρυντικά. Η σαφρανάλη, χορηγούμενη συστηματικώς σε ποντίκια επέδειξε αντιεπιληπτική δράση μειώνοντας τη διάρκεια των σπασμών και καθυστερώντας την έναρξη τους. Σε άλλη μελέτη, η κροτετίνη επέδειξε αντιπαρκινσονιακή δράση σε ποντίκια. Σε μια διπλή – τυφλή, τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη με placedo μελέτη, διάρκειας  6 εβδομάδων βρέθηκε ότι το σαφράν μπορεί να είναι αποτελεσματικό στην ήπια-μέτρια κατάθλιψη, και επιτυγχάνει παρόμοια αποτελέσματα με τη φλουεξετίνη και την ιμιπραμίνη. Η ζαφορά παρουσιάζει καρδιοπροστατευτική δράση, ενώ το υδατικό εκχύλισμα της μειώνει την αρτηριακή πίεση. Στην περσική παραδοσιακή ιατρική είναι ευρέως διαδεδομένη η χρήση του σε άτομα με κατάθλιψη. Τα αποτελέσματα έρευνας, που δημοσιεύτηκαν, αναφέρουν ότι τα άτομα με ελαφρά μέχρι μέτρια κατάθλιψη, που έπιναν εκχύλισμα με σαφράν (30mg/ημερησίως) είχαν τα ίδια ευεργετικά αποτελέσματα με τα άτομα, που τους χορηγείτο fluxetine (20mg ημερησίως). Το Fluexitine είναι η δραστική ουσία ενός, από τα πιο γνωστά και ευρέως διαδεδομένα σε χρήση, αντικαταθλιπτικού φαρμάκου. Το πλεονέκτημα του σαφράν εντοπίζεται και στο γεγονός ότι στερείται παρενεργειών, όπως θαμπή όραση, αύξηση βάρους, ξηροστομία, δυσκοιλιότητά, καταστολή, ορθοστατική υπόταση, διαταραχές στύσης, ελάττωση της libdo, κ.α., κάτι, που συχνότατα εντοπίσετέ στα φάρμακα. Πολλοί υποστηρίζουν ότι το σαφραν σε μικρές δόσεις προκαλεί «πνευματική ηρεμία». Άλλοι θεωρούν ότι είναι χωνευτικό, καταπραϋντικό και αφροδισιακό. Είναι ανακουφιστικό για το συκώτι, θρομβολυτικό κι ηρεμιστικό του στομάχου. Άλιδτα, υπήρξαν γιατροί που υποστήριξαν ότι καθυστερεί τα συμπτώματα του γήρατος. Επίσης υπάρχει άποψη ότι διατηρεί  «ζωντανό» τον εγκέφαλο. Σαν καρύκευμα είναι αποτελεσματικό εμμηναγωγό. Η χρήση του σε πολύ μικρές ποσότητες  θεωρείται ότι βοηθά στη ρύθμιση της περιόδου και στη σύλληψη. Ωστόσο, καλό θα είναι να μην χρησιμοποιείται από γυναίκες που εγκυμονούν και θηλάζουν.

Δοσολογία
Τα αφεψήματα του είναι αποτελεσματικό στη θεραπεία βρογχικών και ασθενειών των πνευμόνων, όπως το άσθμα. Αποτελεί ιδανικό ρόφημα για την αντιμετώπιση των πονοκεφάλων και ιδιαίτερα αυτούς της Κλιμακτηρίου. Μπορεί να βάλει κάποιος μια πρέζα νηματίδια κρόκου σε 100 γραμμάρια καθαρό οινόπνευμα σε κλεισό γυάλινο δοχείο για 14 ημέρες και με σταγονόμετρο να βάζει 10-20 σταγόνες στη γλώσσα για να βελτιώσει τη διάθεσή του. Αν δεν γνωρίζουμε το άρωμα του κρόκου κι τον δοκιμάζουμε πρώτη φορά πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί στην ποσότητά του. Και ο λόγος δεν είναι μόνο η …διαφορά στην τιμή του.  Είναι και η ένταση της γεύσης του. Για να μπορείτε να ρυθμίζετε την ποσότητα μετρώντας τις ίνες να ξέρετε ότι : 1 γραμμάριο σαφραν έχει 320-360 ίνες ανάλογα με το μήκος και το πάχος τους. Πρέπει να χρησιμοποιείται σε μικρές ποσότητες, 2 ή 3 κλωστές ή λίγη σκόνη, είναι αρκετό, διαφορετικά σε ποσότητες, όπως μερικά γραμμάρια θεωρείται τοξικό. Γάλα με κρόκο: Ένα καταπραϋντικό ποτό, που μπορεί να βοηθήσει στην ελάφρυνση καρδιακών προβλημάτων. Παρασκευάζεται αν σιγοβράσει κανείς για 2 λεπτά , 1 φλυτζάνι γάλα, προσθέσει μια πρέζα κρόκου. Μπορεί να το πίνει κάποιος μια φορά την ημέρα. Τονωτικό για την δυσπεψία: 15 νηματίδια σαφράν, 14 γραμμάρια ψιλοκομμένο τζίντζερ και 275 ml καθαρό οινόπνευμα.  Διαλύετε το σαφράν και το τζίντζερ και τα βάζετε μαζί με το οινόπνευμα σε ένα γυάλινο δοχείο με καπάκι. Αφήνετε το δοχείο για 14 ημέρες σε δροσερό και σκοτεινό μέρος κα στη συνέχεια ζεσταίνετε το μείγμα σε ένα μπρίκι και το σουρώνετε. Πίνετε 1 κουταλάκι πριν από κάθε γεύμα.

Παρενέργειες-αλληλεπιδράσεις
Σε μικρές ποσότητες, όπως αναφέρεται παραπάνω, μέχρι σήμερα δεν έχουν σημειωθεί ανησυχητικές παρενέργειες από τη χρήση του κρόκου και σε γενικές γραμμές μπορεί να χρησιμοποιείται από το ευρύ κοινό. Για θεραπευτικές χρήσης είναι απαραίτητη η συμβουλή γιατρού. Δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται κατά τη διάρκεια της  εγκυμοσύνης και του θηλασμού.
Βασίλειος Τσιούτσιας, Φαρμακοποιός

About the author