Παιδικές αλλεργίες και τροφική δυσανεξία

Παιδικές αλλεργίες και τροφική δυσανεξία
Παιδικές αλλεργίες και τροφική δυσανεξία

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια ανησυχητική αύξηση των αλλεργικών παθήσεων. Υπολογίζεται ότι ένα στα τέσσερα παιδιά υποφέρει από κάποια αλλεργία.

Οι περισσότερες αλλεργικές παθήσεις είναι χρόνιες και είναι πιθανό να θέσουν σε κίνδυνο τη ζωή του παιδιού, αν δεν διαγνωσθούν έγκαιρα και αποτελεσματικά.
Στις κύριες αλλεργικές παθήσεις περιλαμβάνονται: η αλλεργική ρινίτιδα και επιπεφυκίτιδα, το αλλεργικό άσθμα, η ατοπική δερματίτιδα (έκζεμα), η τροφική αλλεργία, η φαρμακευτική αλλεργία, η αλλεργία στα υμενόπτερα, η κνίδωση-αγγειοοίδημα και η αναφυλαξία.
Αλλεργίες που συνδέονται με την τροφή και την τροφική δυσανεξία
Οι αρνητικές αντιδράσεις στην τροφή μπορεί να προέρχονται είτε από τροφική αλλεργία, είτε από τροφική δυσανεξία. Αν και συνήθως ένας στους τρεις ανθρώπους δηλώνει «αλλεργικός» σε κάποια τροφή, η τροφική αλλεργία εμφανίζεται σε ποσοστό περίπου 2% στον ενήλικο πληθυσμό. Στα παιδιά, το ποσοστό αυτό ανεβαίνει στο 3% έως 7%, έστω και αν στις περισσότερες περιπτώσεις η αλλεργία εξαφανίζεται στη σχολική ηλικία.

Διαφορές ανάμεσα στην τροφική αλλεργία και την τροφική δυσανεξία
Η τροφική αλλεργία είναι συγκεκριμένη μορφή δυσανεξίας σε τροφές ή συστατικά τροφών, που ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα. Ένα αλλεργιογόνο (πρωτεΐνη που υπάρχει μέσα στην τροφή και στην πλειονότητα των ατόμων είναι απόλυτα αβλαβής) πυροδοτεί μια αλυσίδα αντιδράσεων στο ανοσοποιητικό σύστημα, με κυριότερη την παραγωγή αντισωμάτων. Τα αντισώματα που εμπλέκονται στην αλλεργική αντίδραση ονομάζονται ανοσοσφαιρίνες Ε(IgE). Τα αντισώματα, στη συνέχεια, καθορίζουν την έκκριση ενδογενών χημικών ουσιών στον οργανισμό, όπως είναι η ισταμίνη, που προκαλούν ποικίλα συμπτώματα: φαγούρα, ρινική καταρροή, βήχα ή δύσπνοια. Οι τροφικές αλλεργίες είναι συνήθως κληρονομικές και η διάγνωσή τους γίνεται στα πρώτα χρόνια ζωής.
Η τροφική δυσανεξία σχετίζεται κυρίως με το μεταβολισμό και όχι με το ανοσοποιητικό σύστημα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η δυσανεξία στη λακτόζη: τα άτομα που υποφέρουν από αυτήν έχουν έλλειψη λακτάσης, ενός πεπτικού ενζύμου που διασπά τη λακτόζη στο γάλα.

Τροφική αλλεργία
Μια τροφική αλλεργία μπορεί να εμφανίσει συμπτώματα στα διάφορα συστήματα του οργανισμού, τα οποία βλέπουμε στον πίνακα παρακάτω.
Ευτυχώς, οι περισσότερες αλλεργικές αντιδράσεις σε τρόφιμα είναι σχετικά ελαφριές, αλλά σε ένα μικρό ποσοστό η ανθρώπινη αντίδραση του ανοσοποιητικού μπορεί να είναι βίαιη και να αποβεί θανατηφόρα. Στην περίπτωση αυτή μιλάμε για αναφυλακτικό σοκ, το οποίο μπορεί να εκδηλωθεί μέσα σε ελάχιστα λεπτά από την έκθεση στο αλλεργιογόνο και απαιτεί άμεση προσφορά πρώτων βοηθειών. Στην περίπτωση αυτήν έχουμε πτώση της πίεσης, απώλεια των αισθήσεων και το άτομο μπορεί να πεθάνει από ανακοπή καρδιάς αν δεν του χορηγηθεί άμεσα αδρεναλίνη, για να ανοίξει η αναπνευστική οδός.

Συμπτώματα αλλεργικών αντιδράσεων στην τροφή
Αναπνευστικά
Ρινική καταρροή και συμφόρηση
Φτέρνισμα
Άσθμα
Βήχας
Δύσπνοια, αναπνοή με συριγμό

Δερματολογικά
Διόγκωση χειλιών, στόματος, γλώσσας, προσώπου, λαιμού
Κνίδωση
Δερματικά εξανθήματα
Φαγούρα
Έκζεμα

Γαστρεντερικά
Κράμπες στην κοιλιακή χώρα
Διάρροια
Ναυτία
Εμετός
Κολικοί
Φούσκωμα

Αναφυλακτικό σοκ
Τροφές που είναι συνήθως υπεύθυνες για τροφική αλλεργία
Πρωτεΐνες του αγελαδινού γάλακτος
Ξηροί καρποί
Φρούτα (φράουλες, ακτινίδια, κ.λπ.)
Οστρακοειδή
Ψάρια
Όσπρια
Αυγά
Σιτάρι
Σόγια
Σουσάμι, ηλιόσπορος, σπόροι σιναπιού, σπόροι παπαρούνας

Κληρονομικότητα και τροφική αλλεργία
Η παρουσία αλλεργικών ατόμων στο οικογενειακό περιβάλλον είναι ένας παράγοντας που μας επιτρέπει να προβλέψουμε πιθανή κληρονομικότητα. Στα νεογέννητα που έχουν έναν αλλεργικό γονέα, η πιθανότητα να αναπτύξουν και τα ίδια μια τροφική αλλεργία είναι δύο φορές μεγαλύτερη σε σχέση με τα νεογέννητα που οι γονείς τους δεν είναι αλλεργικοί. Αν είναι και οι δύο γονείς αλλεργικοί, η πιθανότητα αυξάνει μέχρι 4 έως 6 φορές. Με βάση κάποια στατιστικά στοιχεία, ο μητρικός θηλασμός σε σχέση με τη χρήση υποκατάστατου γάλακτος (φόρμουλα) θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο τροφικής αλλεργίας. Στα νεογέννητα με αλλεργικούς γονείς, αποκλειστικός θηλασμός για 4- 6 μήνες θα μπορούσε να τους παρέχει σημαντική προστασία.

Τροφική δυσανεξία
Η δυσανεξία μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα παρόμοια με την αλλεργία αλλά η αντίδραση δεν εμπλέκει με τον ίδιο τρόπο το ανοσοποιητικό σύστημα. Δυσανεξία μπορεί να προκύψει όταν ο οργανισμός δεν μπορεί να διασπάσει σωστά την τροφή ή τα συστατικά της. Ενώ τα αλλεργικά άτομα πρέπει να αποκλείσουν από τη διατροφή τους τα τρόφιμα που τους προκαλούν αλλεργίες, τα δυσανεκτικά άτομα μπορούν πιθανώς να αντέξουν μικρές ποσότητες της συγκεκριμένης τροφής, χωρίς να εκδηλώσουν συμπτώματα. Οι σημαντικότερες τροφικές δυσανεξίες είναι στη λακτόζη και στη γλουτένη.

Δυσανεξία στη λακτόζη: Η λακτόζη είναι το σάκχαρο που περιέχεται στο γάλα. Σε φυσιολογικές συνθήκες ένα ένζυμο, η λακτάση, που βρίσκεται στο λεπτό έντερο, διασπά τη λακτόζη σε γλυκόζη και γαλακτόζη σε πιο απλά σάκχαρα τα οποία εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος. Όταν έχουμε μειωμένη ενζυματική δράση, η λακτόζη δεν διασπάται και φτάνει στο παχύ έντερο όπου και υφίσταται ζύμωση από τα βακτήρια της εντερικής χλωρίδας. Αυτό μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα, όπως φούσκωμα, εντερικό πόνο και διάρροια.
Δυσανεξία στη γλουτένη: Η γλουτένη είναι πρωτεΐνη που βρίσκεται στο σιτάρι, τη σίκαλη, το κριθάρι και τη βρώμη. Η δυσανεξία στη γλουτένη είναι εντερική δυσλειτουργία που εκδηλώνεται όταν ο οργανισμός δεν ανέχεται τη γλουτένη. Η πάθηση αυτή ονομάζεται κοιλιοκάκη και είναι μια μόνιμη δυσλειτουργία που μπορεί να διαγνωσθεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Εάν τα άτομα που πάσχουν από κοιλιοκάκη καταναλώσουν κάποια τροφή που περιέχει γλουτένη, τα τοιχώματα του εντέρου υφίστανται βλάβη και χάνουν την ικανότητά τους να απορροφούν θρεπτικά συστατικά ζωτικής σημασίας, όπως βιταμίνες, μεταλλικά στοιχεία, πρωτεΐνες και υδατάνθρακες. Στη συνέχεια, εμφανίζονται συμπτώματα, όπως διάρροια, αδυναμία λόγω απώλειας βάρους, ευερεθιστότητα και κοιλιακές κράμπες. Στα παιδιά, κατά συνέπεια, έχουμε κακή θρέψη και κατ’ επέκταση ανεπαρκή ανάπτυξη. Σύμφωνα με τα παραπάνω, η μόνη βοήθεια για τα άτομα με κοιλιοκάκη είναι η δίαιτα χωρίς γλουτένη. Αποκλείοντας τη γλουτένη από το καθημερινό διαιτολόγιο, σιγά σιγά το έντερο σταδιακά επανέρχεται και τα συμπτώματα εξαφανίζονται.

Πρόληψη τροφικών αλλεργιών και δυσανεξιών
Μετά τη διεξαγωγή των απαραίτητων δοκιμασιών για τον ακριβή προσδιορισμό των τροφικών αλλεργιογόνων, ο μόνος τρόπος για να προλάβουμε μια αλλεργική αντίδραση είναι να εξαλείψουμε αυτά τα συστατικά από τη διατροφή. Στην περίπτωση των δυσανεξιών και μόνο μειώνοντας την προσλαμβανόμενη ποσότητα αλλεργιογόνου σε κάθε μερίδα είναι αρκετό για να μην υπάρξουν συμπτώματα, με εξαίρεση φυσικά τις περιπτώσεις της κοιλιοκάκης. Είναι σημαντικό οι γονείς να μάθουν να διαβάζουν με προσοχή τα συστατικά των τροφίμων που δίνουν στα παιδιά τους και να γνωρίζουν ακριβώς ποια θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν αλλεργίες. Για παράδειγμα, σε περίπτωση αλλεργίας στο αγελαδινό γάλα και μόνο ίχνη γάλακτος που αναφέρονται συχνά στις ετικέτες μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή αντίδραση. Πρέπει να τονισθεί ότι δε χρειάζεται να αποφεύγουν άλλα πιθανά τροφικά αλλεργιογόνα (π.χ. αυγό, ψάρι), αν το παιδί δεν έχει παρουσιάσει συμπτώματα σε αυτά. Επιπλέον, πρέπει να είναι σε θέση να αναγνωρίζουν έγκαιρα τα συμπτώματα πιθανών μελλοντικών αλλεργικών αντιδράσεων από τυχαία έκθεση του παιδιού στο τροφικό αλλεργιογόνο και να εφαρμόζουν την κατάλληλη αγωγή, όπως χορήγηση αντιισταμινικού ή/και ενέσιμης αδρεναλίνης.
ΠΗΓΕΣ: www.eufic.org, www.infokids.gr, www.paidiatros.com

Δήμητρα Ζιώγα
Φαρμακοποιός

About the author