Σιδηροπενική Αναιμία και Διατροφή

Σιδηροπενική Αναιμία και Διατροφή
Σιδηροπενική Αναιμία και Διατροφή

Συμβαίνει πολλές φορές όταν το σώμα μας είναι δυσαρεστημένο από τις ποσότητες διαφόρων θρεπτικών συστατικών που καθημερινά του παρέχουμε από την διατροφή μας, να το εκφράζει αρνητικά δημιουργώντας δυσκολίες στην καθημερινή μας ζωή. Ένα από τα διάφορα αυτά θρεπτικά συστατικά είναι και ο σίδηρος.

Οι αρνητικές εκφράσεις που προκαλεί το σώμα μας για να μας δείξει ότι κάτι τρέχει είναι και τα συμπτώματα της σιδηροπενικής αναιμίας, όπως ονομάζεται η έλλειψη σιδήρου στον οργανισμό.

Τα ερυθρά αιμοσφαίρια μεταφέρουν την αιμοσφαιρίνη, μια πρωτεΐνη πλούσια σε σίδηρο, που συνδέεται με το οξυγόνο στους πνεύμονες και το μεταφέρει στους ιστούς σε όλο το σώμα.

Αναιμία προκαλείται όταν δεν υπάρχει επαρκής αριθμός ερυθρών αιμοσφαιρίων ή όταν τα ερυθρά αιμοσφαίρια δεν λειτουργούν φυσιολογικά. Η διάγνωση της αναιμίας γίνεται μέσω των απλών αιματολογικών εξετάσεων.

Όταν βρίσκονται τιμές αιμοσφαιρίνης χαμηλότερες από 13.5g/dl στους άνδρες ή χαμηλότερες από 12g/dl σε γυναίκες.

Οι φυσιολογικές τιμές στα παιδιά ποικίλουν ανάλογα με την ηλικία. Στα βρέφη μέχρι 6 μηνών χαμηλότερες τιμές από 0,27mg/dl και 7-12 μηνών χαμηλότερες από  11mg/dl .

 

Ο συχνότερος τύπος αναιμίας είναι η σιδηροπενική. Αυτή εμφανίζεται όταν υπάρχει έλλειψη σιδήρου στον οργανισμό. Προκαλείται συχνότερα λόγω απώλειας αίματος και σπανιότερα λόγω φτωχής απορρόφησης του σιδήρου. Ο σίδηρος της τροφής απορροφάται από τα κύτταρα της γαστρεντερικής οδού. Στο σώμα απορροφάται μόνο μικρό ποσοστό από το σίδηρο που καταναλώνουμε από τις τροφές. Ο σίδηρος στη συνέχεια απελευθερώνεται στο αίμα και συνδέεται σε μια πρωτεΐνη, την τρανσφερρίνη, που τον μεταφέρει στο συκώτι. Στο συκώτι ο σίδηρος αποθηκεύεται ως φερριτίνη και απελευθερώνεται, όταν υπάρχει ανάγκη παραγωγής νέων ερυθρών αιμοσφαιρίων από το μυελό των οστών.

Αιμικός και Μη Αιμικός Σίδηρος

Υπάρχουν δύο είδη διατροφικού σιδήρου ο αιμικός και ο μη αιμικός. Ο αιμικός βρίσκεται σε ζωικές τροφές (κόκκινο κρέας, ψάρια, πουλερικά) ενώ ο μη αιμικός σε φυτικές (φακές, φασόλια). Απορροφάται καλύτερα ο αιμικός σίδηρος αλλά οι πιο πολλές τροφές περιέχουν μη αιμικό σίδηρο. Οι πρωτεΐνες του κρέατος και η βιταμίνη C βελτιώνουν την απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου. Οι τανίνες (τσάι), το ασβέστιο (γαλακτοκομικά), οι πολυφαινόλες  και τα φυτικά οξέα (όσπρια και ολικής αλέσεως προϊόντα) μειώνουν την απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου.

Περίπου 1 mg σιδήρου απεκκρίνεται ημερησίως από το έντερο, τα ούρα και το δέρμα.

Οι γυναίκες, τις μέρες της έμμηνου ρύσεως, έχουν απώλειες 30-60ml αίματος το μήνα που αντιστοιχούν σε 15-30mg σιδήρου. Οι απώλειες αυτές μπορούν να καλυφθούν διατροφικά.

Πότε να καταναλώσετε τροφές που αυξάνουν την απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου;

Όταν…

  • Η ημερήσια πρόσληψη σιδήρου είναι χαμηλότερη από τη συνιστώμενη,
  • Η απώλεια αίματος είναι μεγάλη,
  • Οι απαιτήσεις σε σίδηρο είναι υψηλές (εγκυμοσύνη) και
  • Κάποιος ακολουθεί χορτοφαγική δίαιτα.

Ποιος κινδυνεύει να εμφανίσει σιδηροπενική αναιμία;

Η σιδηροπενική αναιμία είναι πολύ συχνή, ειδικά σε νέες γυναίκες και σε άτομα που ακολουθούν δίαιτα χαμηλής περιεκτικότητας σε σίδηρο.

Τον υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης σιδηροπενικής αναιμίας εμφανίζουν:

  • Γυναίκες με έμμηνο ρύση, ειδικά αν υπάρχει σημαντική και παρατεταμένη απώλεια αίματος
  • Γυναίκες εγκυμονούσες ή θηλάζουσες ή λεχώνες, καθώς στις καταστάσεις αυτές υπάρχει μεγάλη κατανάλωση σιδήρου
  • Ασθενείς που υποβλήθηκαν σε μεγάλη χειρουργική επέμβαση ή παρουσίασαν σημαντικό τραυματισμό
  • Ασθενείς που υποβλήθηκαν σε βαρϊατρική επέμβαση γαστρικού bypass για αντιμετώπιση παχυσαρκίας, λόγω κακής απορρόφησης του σιδήρου.
  • Χορτοφάγοι- ο σίδηρος από τα λαχανικά, ακόμα και από αυτά που είναι πλούσια σε σίδηρο, δεν απορροφάται το ίδιο καλά όπως ο σίδηρος από το κρέας, τα πουλερικά και το ψάρι.
  • Παιδιά που πίνουν πάνω από 2-3 ποτήρια γάλα αγελάδας την ημέρα (το γάλα της αγελάδας, όχι μόνο περιέχει λίγο σίδηρο, αλλά ελαττώνει παράλληλα και την απορρόφηση του σιδήρου και ερεθίζει τον εντερικό βλεννογόνο προκαλώντας χρόνια απώλεια αίματος).
  • Ασθενείς με ιστορικό πεπτικού έλκους.

Ποια είναι τα συμπτώματα της σιδηροπενικής αναιμίας;

Όταν κάποιος πάσχει από αναιμία, το σώμα του δεν έχει αρκετό οξυγόνο και μπορεί να παρουσιάζει ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω συμπτώματα:

  • Ανεξήγητη αδυναμία, έλλειψη ενέργειας
  • Δύσπνοια ή θωρακικό πόνο, ειδικά κατά την άσκηση
  • Ζάλη
  • Γρήγορο ή άρρυθμο σφυγμό
  • Πονοκέφαλο, ειδικά με την άσκηση
  • Κρύα πόδια- χέρια
  • Ωχρό- κίτρινο δέρμα
  • Απώλεια τριχών, εύθραυστα νύχια
  • Επώδυνη ή λεία γλώσσα, σκάσιμο στη γωνία του στόματος (γωνιακή χειλίτιδα)
  • Διαστροφή στη γεύση, με δίψα για πάγο, ασβέστη, κλπ

 

Τι συστήνεται αν έχετε σιδηροπενική αναιμία;

Να επιλέγετε τροφές που είναι καλές πηγές σιδήρου.

Καλές πηγές σιδήρου ζωικής προέλευσης είναι το συκώτι χοιρινού, το συκώτι κοτόπουλο και το μοσχαρίσιο συκώτι, η μοσχαρίσια μπριζόλα, οι σαρδέλες και τα στρείδια.

Καλές πηγές σιδήρου φυτικής προέλευσης είναι οι φακές, τα κεράσια, οι αγκινάρες, τα μανιτάρια, τα δημητριακά και οι ηλιόσποροι.

Καλό είναι να καταναλώνετε τροφές με σίδηρο σε κάθε γεύμα αν αυτό είναι δυνατό.

Οι τροφές με σίδηρο να καταναλώνονται μαζί με τροφές πλούσιες σε βιταμίνη  C (μπρόκολο, σγουρό μαρούλι, πορτοκάλι, φράουλες).

 

Διατροφικοί παράγοντες που αναστέλλουν την απορρόφηση σιδήρου

Ασβέστιο: Το ασβέστιο εμποδίζει την απορρόφηση, τόσο του αιμικού όσο και του μη αιμικού σιδήρου. Η επίδρασή του είναι μεγαλύτερη όταν καταναλώνεται ταυτόχρονα με τρόφιμα που είναι πηγές σιδήρου, ενώ δεν έχει καμία επίδραση όταν καταναλωθεί 2 ώρες μετά. Δηλαδή ο συνδυασμός γαλακτοκομικών προϊόντων με τροφές που είναι πηγές αιμικού ή μη αιμικού σιδήρου θα πρέπει να αποφεύγεται, όπως όσπρια με φέτα ή μπριζόλα ή χόρτα με τυρί κίτρινο ή φέτα.

Φαινολικά Οξέα, Φλαβονοειδή: Αυτά τα συστατικά βρίσκονται ιδιαίτερα στο τσάι, τον καφέ, και το κόκκινο κρασί. Όταν τα συγκεκριμένα ροφήματα και ποτά καταναλώνονται σε ένα γεύμα μαζί με πηγές σιδήρου, τότε αναστέλλουν την απορρόφησή του. Η υπερβολική κατανάλωση τσαγιού μπορεί να εμποδίσει την απορρόφηση του μη οργανικού σιδήρου, όχι όμως του οργανικού. Ο καφές δεν εμποδίζει την απορρόφηση αν καταναλωθεί 1 ώρα πριν το γεύμα, αλλά μπορεί να την αναστείλει αν καταναλωθεί ταυτόχρονα ή 1 ώρα μετά.

 

Έξυπνες συμβουλές από την διαιτολόγο σας

 

  • Να συμπεριλαμβάνετε πάντα μια καλή πηγή βιταμίνης C (εσπεριδοειδή, χυμούς, ακτινίδια) μαζί με πηγή σιδήρου
  • Το συκώτι καλό είναι να συμπεριλαμβάνεται στη διατροφή σας 1 φορά την εβδομάδα.
  • Αποφεύγετε την κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων τσαγιού ή καφέ μαζί με τα γεύματα
  • Κάντε έξυπνες επιλογές για κολατσιό, όπως καρύδια και αποξηραμένα φρούτα με φρεσκοστυμμένο φυσικό χυμό
  • Εμπλουτίστε με καλές πηγές σιδήρου τις μαγειρικές παρασκευές ή τα γλυκίσματα σας όπως: πχ μελάσα, ξερά φρούτα, καρύδια
  • Προτιμάτε το λευκό από το κόκκινο κρασί
  • Ο σίδηρος βρίσκεται σε αρκετές ποσότητες στις τροφές. Όταν αγοράζετε τυποποιημένα τρόφιμα, αναζητείστε τις λέξεις: «adequate» ή «reduced» που σημαίνουν ότι ο σίδηρος εύκολα ή δύσκολα απορροφάται από τον οργανισμό. 

About the author