Φάρμακα και Εγκυμοσύνη

Φάρμακα και Εγκυμοσύνη
Φάρμακα και Εγκυμοσύνη

Η τερατογένεση είναι μία κατάσταση η οποία έχει αποδειχθεί ότι προέρχεται από ένα μικρό αριθμό φαρμάκων. Παρόλα αυτά, πολλά φάρμακα ακόμα δεν έχουν αποδειχθεί ότι είναι ασφαλή για χρήση κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Έτσι, έχουμε φάρμακα που γράφουν ότι δεν έχει αποδεχθεί η τερατογενής τους δράση, αλλά που δεν έχει αποδειχθεί ότι είναι και ασφαλή για χρήση κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Το πρώτο τρίμηνο
Ο ιατρός θα πρέπει να έχει καλό λόγο για την αναγραφή οποιουδήποτε φαρμάκου, ιδιαίτερα στο πρώτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης, όπου το έμβρυο είναι μικρό, και κατά συνέπεια κάθε ουσία ξένη προς τον οργανισμό αποτελεί ιδιαίτερη απειλή γι’ αυτό.

Αργότερα, που το έμβρυο μεγαλώνει, αποκτά όγκο και βάρος, και έχουν ήδη σχηματιστεί τα όργανά του, είναι λιγότερο εύκολο να βλαφτεί από κάποια ξένη ουσία που θα μπει στον οργανισμό.

Επίσης, εκείνο που θα πρέπει να προσεχθεί, είναι η λήψη φαρμάκων πριν την έναρξη της καθυστέρησης της περιόδου, κατά το διάστημα, δηλαδή, που η γυναίκα μπορεί να έχει μείνει έγκυος, αλλά να μην το ξέρει.
Στην περίπτωση αυτήν, το έμβρυο είναι πάρα πάρα πολύ μικρό, και η πιθανότητα το φάρμακο να βλάψει το έμβρυο είναι πολύ μεγαλύτερη. Έτσι, λοιπόν, θα πρέπει να προσέχουμε τι φάρμακα παίρνουμε, εάν υπάρχει περίπτωση να περιμένουμε μία καθυστέρηση της περιόδου, λόγω εγκυμοσύνης.

Φάρμακα που επιτρέπονται
Τα φάρμακα που μπορεί να επιτραπούν, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, και πάντα με τη συνταγογράφηση του ιατρού, ανήκουν, συνήθως, στην κατηγορία της παρακεταμόλης.
Τα γνωστά ελαφρά παυσίπονα που περιέχουν μόνο παρακεταμόλη, είναι σχετικά ασφαλή, εάν τα πάρουμε σε μικρές δόσεις, και μόνον κατόπιν των οδηγιών του ιατρού. Εδώ θα πρέπει να πούμε ότι δεν θα πρέπει να παίρνουμε κανένα φάρμακο, χωρίς να μας το δώσει ο γυναικολόγος που μας παρακολουθεί, και ότι το καλύτερο είναι στην εγκυμοσύνη να μη λαμβάνεται κανένα φάρμακο. Έτσι, λοιπόν, σε καταστάσεις κρυολογήματος ή πυρετού, θα πρέπει ίσως, το μόνο φάρμακο που θα πάρουμε να είναι η παρακεταμόλη. Από εκεί και πέρα, μπορούν να βοηθήσουν άλλες μέθοδοι πέραν του φαρμάκου, όπως είναι η πολλή ξεκούραση, τα ζεστά αφεψήματα, η παραμονή στο σπίτι και η αποφυγή εξόδου στον κρύο αέρα κ.λπ. Μικρές ποσότητες βιταμίνης C μπορούν, επίσης, να βοηθήσουν σε ένα κρυολόγημα.

Γενικά
Η επίδραση των φαρμάκων στο έμβρυο ή στο νεογέννητο εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως τη δράση του φαρμάκου, τη δόση και τη διάρκεια χορήγησής του, την τάση διαφόρων φαρμάκων να αθροίζονται σε ορισμένους ιστούς του εμβρύου, όπου δρούν προκαλώντας διάφορες βλάβες, την ηλικία της κύησης, κατά την οποία χορηγείται το φάρμακο, δεδομένου ότι η μεγαλύτερη οργανογένεση γίνεται μεταξύ της 3ης με 14ης εβδομάδας, ενώ οι εγκεφαλικοί νευρώνες αναπτύσσονται μεταξύ της 10ης με 18η εβδομάδα, το γονότυπο της μητέρας και του εμβρύου, το ποσοστό συγκέντρωσης του φαρμάκου στην εμβρυική κυκλοφορία.
Μηχανισμός δράσης
Οι μηχανισμοί με τους οποίους ασκούν τη δράση τους τα διάφορα φάρμακα είναι είτε απευθείας στο έμβρυο, είτε μέσω της αιμάτωσης και λειτουργίας του πλακούντα, είτε μέσω της γενικότερης επίδρασης που δημιουργούν στον οργανισμό της μητέρας, είτε μέσω του πατρικού παράγοντα. Τα περισσότερα φάρμακα διέρχονται τον πλακούντα με παθητική διάχυση. Δεδομένου δε ότι η σύσταση του πλακούντα αποτελείται από λιποπρωτεϊνικές μεμβράνες είναι πιο εύκολα διαπερατές οι ουσίες με μεγάλη λιποδιαλυτότητα, μικρό ιονισμό και μικρό μοριακό βάρος, σε σχέση με τις ουσίες που μεταβολίζονται στο ήπαρ της μητέρας και γίνονται υδατοδιαλυτές, με αποτέλεσμα να διέρχονται στο έμβρυο δυσκολότερα. Τα φάρμακα τα οποία μεταβολίζονται στο έμβρυο διέρχονται, για τον ίδιο λόγο, δύσκολα τον πλακούντα προς τη μητέρα με αποτέλεσμα να αποβάλονται στο αμνιακό υγρό, στο οποίο και εμφανίζουν αυξημένη συγκέντρωση.

Πτητικά αναισθητικά
Τα πτητικά αναισθητικά διέρχονται πολύ εύκολα τον πλακούντα. Για το λόγο αυτόν, οι γυναίκες που εργάζονται σε χειρουργείο, που προσλαμβάνουν καθημερινά μικρές συχνές δόσεις, έχουν διπλάσιο κίνδυνο για αυτόματες αποβολές, ενώ αυξάνεται το ποσοστό συγγενών ανωμαλιών του καρδιαγγειακού συστήματος. Σημειωτέον ότι, μέσω του πατρικού παράγοντα, συγγενείς ανωμαλίες παρουσιάζουν σε αυξημένο ποσοστό και τα έμβρυα ανδρών αναισθησιολόγων.

Ναρκωτικά αναλγητικά
Τα ναρκωτικά αναλγητικά που χορηγούνται, κατά τη διάρκεια της κύησης, ευθύνονται για αύξηση του ποσοστού λιποβαρών νεογέννητων, ενώ είναι πιθανή και η εμφάνιση στερητικού συνδρόμου. Σύνδρομο στέρησης στα νεογέννητα επιφέρει και η χορήγηση βαρβιτουρικών, τα οποία θεωρούνται ότι ευθύνονται και για διαπλαστικές ανωμαλίες του εμβρύου.

Αντιεπιληπτικά
Τα αντιεπιληπτικά φάρμακα ευθύνονται για διαπλαστικές ανωμαλίες του εμβρύου, όπως λαχώχειλο, λυκόστομα, πνευματική καθηστέρηση και συγγενείς καρδιοπάθειες.

Αντιπυρετικά – αναλγητικά
Τα διάφορα αντιπυρετικά αναλγητικά ενοχοποιούνται για αύξηση του ποσοστού εμφάνισης λιποβαρών νεογέννητων, ενδομήτριου θανάτου και νεογνικής θνησιμότητας.

Αντιυπερτασικά
Τα υποτασικά φάρμακα επιφέρουν μείωση της θερμοκρασίας του σώματος του εμβρύου και λήθαργο με ρινική συμφόρηση.

Αντιθυρεοειδικά
Η θεραπεία με τα αντιθυρεοειδικά φάρμακα: καρβιμαζόλη και θυροξίνη δεν επιφέρει δυσλειτουργία του θυρεοειδούς αδένα του εμβρύου ή του νεογνού, ενώ τα ιωδιούχα σκευάσματα ευθύνονται για αύξηση του ποσοστού εμβυικής βρογχοκήλης.

Κυτταροστατικά
Τα διάφορα κυτταροστατικά φάρμακα, όταν χορηγούνται στο πρώτο και δεύτερο τρίμηνο της κύησης, επιφέρουν αυτόματες αποβολές και σοβαρές διαπλαστικές ανωμαλίες του εμβρύου, σκελετικές και ανωμαλίες του κεντρικού νευρικού συστήματος, ενώ όταν χορηγούνται στο τρίτο τρίμηνο της κύησης, προκαλούν σε μεγάλο ποσοστό ανάπτυξη λιποβαρών εμβρύων.

Προγεστερινοειδή – αντισυλληπτικά
Τα προγεστερινοειδή προκαλούν αρρενοποίηση των εξωτερικών γεννητικών οργάνων των θήλεων εμβρύων, ενώ ο συνδυασμός τους με οιστρογόνα, εκ λάθους ως αντισυλληπτική αγωγή, ενοχοποιείται για διαπλαστικές ανωμαλίες, όπως μηνιγγομυελοκήλη, υδροκεφαλία, ανωμαλίες κάτω άκρων και μετατόπιση μεγάλων αγγειακών στελεχών της καρδιάς. Τα φάρμακα, που δίδονται σε περίπτωση υπερέμεσης της κύησης, είναι ακίνδυνα.

Αντιβιοτικά
Όλα τα αντιβιοτικά διέρχονται τον πλακούντα και ενδέχεται να έχουν τοξική επίδραση στο έμβρυο και στο νεογνό. Ιδιαίτερα, οι σουλφοναμίδες ασκούν πιθανώς ασθενή τερατογόνο δράση και κίνδυνο εγκατάστασης πυρηνικού ίκτερου στο έμβρυο. Σημειωτέον ότι ορισμένα αντιβιοτικά μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές επιπλοκές και στη μητέρα, όπως οι τετρακυκλίνες οι οποίες ενδέχεται, αν χορηγηθούν ενδοφλεβίως, να προκαλέσουν ναυτία, έμετο, ίκτερο, ολιγοουρία, οξέωση, αζωθαιμία, λιπώδη εκφύλιση του ήπατος, παγκρεατίτιδα ή και θάνατο. Γι’ αυτό, σε κάθε περίπτωση, πρέπει να δίδονται αποκλειστικά από το στόμα και σε συγκεκριμένες δόσεις. Γενικά, πάντως, υπάρχει η αντίληψη ότι όλα τα φάρμακα διέρχονται σε όλες τις εβδομάδες κύησης τον πλακουντιακό φραγμό, ενώ, σε κάθε περίπτωση, είναι ανάγκη να σταθμίζεται εάν το θεραπευτικό αποτέλεσμα του εκάστοτε φαρμάκου, σε σχέση με τις ενδεχόμενες βλάβες στο έμβρυο και τους κινδύνους της μητέρας, δικαιολογεί τη χορήγησή του ή όχι.

Λίθιο: ‘Έχει συνδεθεί με συγγενείς ανωμαλίες από το καρδιαγγειακό σύστημα. Συνταγογραφείται από ψυχιάτρους.
Ρετινοειδή: Έχουν συνδεθεί με ανωμαλίες τόσο από το καρδιαγγειακό, όσο και από το νευρικό σύστημα. Πρόκειται για φάρμακα που δίνουν οι δερματολόγοι και περιέχονται σε κρέμες αντιγήρανσης.

Μπορεί να βοηθήσει η ομοιοπαθητική; Όταν η έγκυος αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα υγείας, συχνά η ομοιοπαθητική είναι ο καλύτερος τρόπος για να το αντιμετωπίσει. «Τα ομοιοπαθητικά φάρμακα γενικά, θεωρούνται ασφαλή και είναι καλό ο μαιευτήρας να τα γνωρίζει, επειδή μπορεί ίσως να ωφελήσουν, αλλά δύσκολα μπορεί να βλάψουν», λέει ο κ. Γκικόντες. Και στην περίπτωση αυτήν, όμως, η γυναίκα δεν θα πρέπει να πάρει κανένα τέτοιο φάρμακο από μόνη της, παρά σε απόλυτη συνεργασία με την μαιευτήρα-γυναικολόγο τη!

«Κακός σύμβουλος το Ίντερνετ»
Υπάρχει, όμως, και ένας ολοκαίνουργιος κίνδυνος: παρακάμπτοντας τους γιατρούς τους, ολοένα και περισσότερες γυναίκες χρησιμοποιούν το Ιντερνετ για να αποφασίσουν μόνες τους εάν ένα φάρμακο είναι ασφαλές για το μωρό τους ή όχι. Μελέτη για τις λεγόμενες «ασφαλείς λίστες φαρμάκων για την εγκυμοσύνη» που αναφέρονται σε 25 site, αποκάλυψε σοβαρές ασυνέπειες στα στοιχεία τους και μερικές φορές ψευδείς εφησυχασμούς ή προειδοποιήσεις, που βασίζονται σε «ανεπαρκή στοιχεία».

Αvανάσιος Πέτσας
Φαρμακοποιός

About the author