Φροντίζοντας έναν ασθενή με άνοια

Φροντίζοντας έναν ασθενή με άνοια
Φροντίζοντας έναν ασθενή με άνοια

Η άνοια είναι ένα σύνδρομο που επηρεάζει τη μνήμη, την αντίληψη, τη σκέψη, τον προσανατολισμό, τη γλώσσα και τη μάθηση. Παγκοσμίως περίπου 50 εκατομμύρια άνθρωποι πάσχουν από άνοια, μια νόσο που σταδιακά οδηγεί στην έκπτωση των νοητικών λειτουργιών και τελικά στην αδυναμία εκτέλεσης των καθημερινών δραστηριοτήτων.

Εκτός από την επίδραση της νόσου στους ασθενείς, σημαντική είναι και επίδραση της σε αυτούς που τους φροντίζουν δεδομένου ότι το φορτίο που επωμίζονται είναι βαρύ τόσο σε σωματικό όσο και σε ψυχικό επίπεδο. Σύζυγοι, παιδιά, συγγενείς και φίλοι είναι συνήθως οι πρώτοι που αναλαμβάνουν να φροντίσουν έναν ανοϊκό ασθενή. Όσο η νόσος εξελίσσεται η φροντίδα του ασθενή γίνεται όλο και πιο απαιτητική και ο φροντιστής καλείται να βοηθήσει σε όλες τις καθημερινές δραστηριότητες όπως το ντύσιμο, το φαγητό ακόμα και το μπάνιο. Η βοήθεια αυτή είναι καθοριστική για τη διατήρηση της ποιότητας της ζωής των ασθενών γι’ αυτό και οι φροντιστές θα πρέπει να μπορούν να τους υποστηρίξουν ουσιαστικά.

Καθημερινές δραστηριότητες
Οι ασθενείς που πάσχουν από άνοια, όσο χειροτερεύει η νόσος, έχουν πιο έντονα συναισθήματα άγχους και φόβου γιατί δεν μπορούν πια να θυμηθούν πράγματα, αδυνατούν να συμμετέχουν σε συζητήσεις και δυσκολεύονται να κάνουν απλές καθημερινές δραστηριότητες.
Είναι σημαντικό όσοι τους φροντίζουν να τους βοηθούν στο να διατηρούν κάποιες δραστηριότητες. Να τους ενθαρρύνουν για παράδειγμα να βοηθούν στα ψώνια και στην προετοιμασία του καθημερινού γεύματος ή να τους προτείνουν μια βόλτα. Βοηθήματα μνήμης όπως ταμπέλες σε πόρτες και ντουλάπια είναι πολύ βοηθητικά για τους ανοϊκούς ασθενείς για να τους υπενθυμίζουν που βρίσκεται το καθετί. Οι πολλές οδηγίες μπορεί να μπερδέψουν τους ασθενείς και να τους προκαλέσουν σύγχυση. Καλό είναι να ακολουθείται μια συγκεκριμένη ρουτίνα, να αποφεύγονται οι πολύπλοκες διαδικασίες, οι ερωτήσεις να είναι εύκολες χωρίς πολλές επιλογές απάντησης και ο τόνος της φωνής να είναι ήρεμος και καθησυχαστικός.

Φαγητό και ποτό
Είναι σημαντικό οι ασθενείς με άνοια να τρέφονται όσο το δυνατό πιο ισορροπημένα. Συχνά λόγω της σύγχυσης που προκαλεί η νόσος μπορεί να μην αντιλαμβάνονται αν πεινούν ή διψούν, μπορεί να μη θυμούνται ποια φαγητά τους αρέσουν ή μπορεί να δυσκολεύονται να επικοινωνήσουν την ανάγκη τους για φαγητό. Επιπλέον μπορεί να αρνούνται να φάνε, να κρατούν το φαγητό στο στόμα τους ή να δυσκολεύονται να μασήσουν και να καταπιούν.
Οι φροντιστές θα πρέπει να διαμορφώνουν ένα ήσυχο και χαλαρό περιβάλλον κατά τη διάρκεια του γεύματος. Ο ασθενής πρέπει να έχει αρκετό χρόνο για φαγητό και να μη νιώθει πίεση ή στρες. Μπορεί να συμμετέχει στην προετοιμασία του φαγητού και να βοηθάει σε απλές δραστηριότητες. Το φαγητό θα πρέπει να έχει έντονες γεύσεις, όμορφες μυρωδιές και χρώματα για να προσελκύσει τον ασθενή. Είναι σημαντικό να έχει σωστή θερμοκρασία και να είναι μαλακό γιατί ο ίδιος ο ασθενής μπορεί να μην αντιλαμβάνεται αν κάτι είναι πολύ ζεστό και έτσι να καεί. Αν δυσκολεύεται με τα μαχαιροπίρουνα, ο φροντιστής μπορεί να κόβει το φαγητό σε μικρά κομμάτια και να  δείχνει την κίνηση που πρέπει να κάνει για να μπει το φαγητό στο στόμα σε περίπτωση που ο ασθενής δεν το θυμάται. Επιπλέον το νερό πρέπει να μπαίνει σε ποτήρια που να μπορεί ο ασθενής να κρατήσει εύκολα. Αν ο ασθενής δεν τρώει θα πρέπει να ειδοποιηθεί ο γιατρός για να αποφευχθεί ο υποσιτισμός.

Μπάνιο και τουαλέτα
Οι ανοϊκοί ασθενείς συχνά αγχώνονται με το μπάνιο είτε γιατί φοβούνται ότι θα πέσουν ή θα πνιγούν είτε γιατί ντρέπονται να γδυθούν μπροστά σε κάποιον άλλον. Οι φροντιστές δεν θα πρέπει να ξεχνούν ότι ακόμα και για τους ασθενείς αυτούς το μπάνιο είναι μια προσωπική στιγμή και είναι σημαντικό να τους αντιμετωπίζουν με ευαισθησία και σεβασμό. Θα πρέπει να τους ενθαρρύνουν να ακολουθούν μια καθημερινή ρουτίνα και να τους καθησυχάζουν ότι δεν θα χτυπήσουν. Δεν θα πρέπει να μένουν ανεπιτήρητοι και είναι σημαντικό να υπάρχουν βοηθήματα όπως χερούλια ασφαλείας ή καθίσματα μπάνιου για να μην κινδυνεύουν.

Είναι συχνό φαινόμενο στους ανθρώπους με άνοια να εμφανίζουν ακράτεια. Αυτό συμβαίνει είτε γιατί ξεχνούν να πάνε στην τουαλέτα, είτε γιατί απλά δεν θυμούνται που είναι. Οι φροντιστές θα πρέπει να μπορούν να αναγνωρίζουν τα σημάδια που μπορεί να δείχνουν την ανάγκη του ασθενούς για τουαλέτα (νευρικότητα, τράβηγμα ρούχων ή τάση να σηκώνονται και να κάθονται συχνά). Καλό είναι να καθιερώνεται μια ρουτίνα για τουαλέτα είτε υπενθυμίζοντας το στον ασθενή, είτε συνοδεύοντας τον μέχρι την τουαλέτα. Ταμπέλες στην πόρτα του μπάνιου, ανοικτό φως και ανοικτή πόρτα κατά τη διάρκεια της νύχτας μπορούν να κάνουν πιο εύκολη την πρόσβαση του ασθενή στην τουαλέτα.

Ύπνος
Τα άτομα με άνοια μπορεί να ξυπνούν συχνά μέσα στη νύχτα και να θέλουν να σηκωθούν γιατί δεν αντιλαμβάνονται αν είναι μέρα ή νύχτα.
Είναι σημαντικό οι ασθενείς να έχουν κάποια δραστηριότητα μέσα στη μέρα, ενώ θα πρέπει να περιορίζεται ο ύπνος κατά τη διάρκεια της ημέρας. Οι φροντιστές θα πρέπει να φροντίζουν ώστε να είναι περιορισμένη η κατανάλωση καφέ κατά τις βραδινές ώρες, ενώ ειδικά ρολόγια που δείχνουν αν είναι μέρα ή νύχτα μπορεί να βοηθήσουν τους ασθενείς.

Φάρμακα
Η αναγνώριση των φαρμάκων, οι συχνές δόσεις και το ωράριο λήψης μπορεί να είναι δύσκολα διαχειρίσιμα από ένανανοϊκό ασθενή. Οι φροντιστές θα πρέπει να τοποθετούν τα φάρμακα σε εβδομαδιαίες θήκες, να ελέγχουν αν ο ασθενής τα λαμβάνει και να συνεννοούνται με το γιατρό για τροποποίηση της φαρμακοθεραπείας αν το σχήμα είναι πολύπλοκο. Αν ο ασθενής παραλαμβάνει μόνος του τα φάρμακα από το φαρμακείο θα πρέπει να υπάρχει επικοινωνία με το φαρμακοποιό για να ελέγχεται η επαναληψιμότητατων συνταγών και η παραλαβή των φαρμάκων.

Η φροντίδα των ασθενών με άνοια είναι μια πρόκληση που πολλές φορές είναι εξαιρετικά απαιτητική και στρεσογόνος. Οι φροντιστές δεν θα πρέπει να ξεχνούν και τις δικές τους ανάγκες. Πρέπει να ζητούν βοήθεια όταν νιώθουν ότι δεν αντέχουν, να κάνουν ένα διάλειμμα χωρίς να νιώθουν τύψεις και να γνωρίζουν ότι αν δεν μπορούν να σηκώσουν άλλο το φορτίο της φροντίδας υπάρχουν ειδικά κέντρα στα οποία μπορούν να απευθυνθούν.

Μαρία E. Σταθογιάννη, Φαρμακοποιός, MSc

About the author