AIDS: ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ-ΠΡΟΦΥΛΑΣΣΟΜΑΙ-ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΩ

AIDS: ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ-ΠΡΟΦΥΛΑΣΣΟΜΑΙ-ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΩ
AIDS: ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ-ΠΡΟΦΥΛΑΣΣΟΜΑΙ-ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΩ

 Παγκόσμια ημέρα κατά του AIDS η πρώτη Δεκεμβρίου και παρά το γεγονός πως η επιστήμη έχει κάνει μεγάλα βήματα προς τα εμπρός ώστε να μην ανήκει πλέον στις θανατηφόρες νόσους, μένουν ακόμη πολλά να γίνουν ώστε να υπάρξει σωστή ενημέρωση και προφύλαξη.

 

Το AIDS (Acquired Immune Deficiency Syndrome/Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσολογικής Ανεπάρκειας) είναι ένα κλινικό σύνδρομο, το οποίο εμφανίζεται σε ανθρώπους με ιδιαίτερα αποδυναμωμένο ανοσοποιητικό σύστημα εξαιτίας της χρόνιας λοίμωξης με τον ιό HIV και εφόσον δε λαμβάνεται συστηματικά η κατάλληλη θεραπεία. Με άλλα λόγια, το AIDS αποτελεί το τελευταίο στάδιο στην εξέλιξη της λοίμωξης HIV, όπου, ακριβώς εξαιτίας της σοβαρής ανοσολογικής ανεπάρκειας, το άτομο καθίσταται ιδιαίτερα ευάλωτο σε ένα μεγάλο εύρος λοιμώξεων και άλλων νοσημάτων.

 

Λίγα λόγια για τον HIV

Ο ΗIV είναι ένας ρετροϊός: έχει δηλαδή γενετικό υλικό το RNA, το οποίο με τη δράση ενός ενζύμου που λέγεται αντίστροφη μεταγραφάση μετατρέπεται σε DNA για να ενσωματωθεί στο γονιδίωμα του ανθρώπου. Το χαρακτηριστικό του ιού HIV είναι το πολύ υψηλό ποσοστό μετάλλαξής του, ο γρήγορος ρυθμός αναπαραγωγής του και το τεράστιο μέγεθος του πληθυσμού του. Αυτό σημαίνει ότι σε κάθε δεδομένη στιγμή, ένας άνθρωπος που έχει μολυνθεί με τον ιό HIV μεταφέρει δεκάδες εκατομμύρια λοιμογόνων παραγόντων του HIV με εκατομμύρια διαφορετικών τυχαίων μεταλλάξεών του. Η πολύ μεγάλη ικανότητα μετάλλαξης του HIV οφείλεται στο γεγονός ότι η αντίστροφη μεταγραφάση που μετατρέπει το RNA του ιού σε κυτταρικό DNA, είναι πολύ επιρρεπής στα λάθη κατά την αντιγραφή της, ξεφεύγουν δηλαδή αντιγραφικά λάθη όταν προστίθενται τα νουκλεοτίδια στη σειρά για να γίνει το DNA και προκύπτουν οι μεταλλάξεις.

Όταν κάποιος μολύνεται με τον HIV, γίνεται “HIV οροθετικός” και θα είναι για πάντα HIV οροθετικός. Με την πάροδο του χρόνου, η HIV νόσος μολύνει και εξοντώνει τα λευκά αιμοσφαίρια που λέγονται CD4+ λεμφοκύτταρα (ή “CD4+ Τ κύτταρα”) και μπορεί να αφήσουν το σώμα ανίκανο να καταπολεμήσει κάποιες μολύνσεις και καρκινογενέσεις.

 

Τα στάδια της HIV λοίμωξης είναι τα κάτωθι:

Στάδιο Α: Πρωτοπαθής λοίμωξη και οξύ ρετροϊκό σύνδρομο. Αφορά το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί από την είσοδο του ιού στον οργανισμό μέχρι την παραγωγή των αντισωμάτων και την πιθανή εμφάνιση συμπτωμάτων. Ωστόσο η φάση αυτή μπορεί να είναι ασυμπτωματική καθώς περίπου το 50% με 70% των ατόμων που μολύνονται εμφανίζουν συμπτώματα. Σε αυτό το στάδιο το ιικό φορτίο ανευρίσκεται σε υψηλές συγκεντρώσεις στο αίμα και σε άλλα βιολογικά υγρά και συνεπώς η μολυσματικότητα είναι υψηλή. Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν εντός δύο μηνών μετά τη έκθεση στον ιό. Είναι μη ειδικά και μοιάζουν με αυτά της γριπώδους συνδρομής ή της λοιμώδους μονοπυρήνωσης. Το άτομο μπορεί να εκδηλώσει ένα ή περισσότερα συμπτώματα. Τα συμπτώματα συνήθως αυτοπεριορίζονται σε διάστημα από 2 έως 4 βδομάδες ενώ η λεμφαδενοπάθεια μπορεί να παραμείνει για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Στάδιο Β: Ασυμπτωματική HIV λοίμωξη ή κλινικά λανθάνουσα περίοδος. Σε αυτή τη φάση ο ιός αναπαράγεται με χαμηλούς ρυθμούς, καθώς με τη πάροδο του χρόνου ο αριθμός των CD4 Τ-λεμφοκυττάρων επανέρχεται σε φυσιολογικά επίπεδα με αποτέλεσμα να μειώνεται το ιικό φορτίο. Ωστόσο, το άτομο μπορεί να μεταδώσει τον ιό. Χωρίς τη λήψη κατάλληλης θεραπευτικής αγωγής προοδευτικά καταστρέφεται το ανοσοποιητικό σύστημα του ατόμου, το οποίο γίνεται ευάλωτο σε μια σειρά λοιμώξεων. Οι λοιμώξεις που μπορεί να εμφανιστούν στο στάδιο αυτό είναι διαφορετικές από αυτές του κλινικού συνδρόμου AIDS (αιδιοκολπική καντιντίαση, στοματοφαρυγγική καντιντίαση, δυσπλασία του τραχήλου της μήτρας, περιφερική νευροπάθεια, έρπητας ζωστήρας, ιδιοπαθής θρομβοπενική προρφύρα).

Στάδιο Γ: Κλινικό σύνδρομο AIDS. Σε αυτό το στάδιο, όπου πλέον έχει καταστραφεί το ανοσοποιητικό σύστημα του ατόμου, μπορεί να εκδηλωθούν συμπτώματα ενδεικτικά του κλινικού συνδρόμου AIDS όπως διάφορες καιροσκοπικές λοιμώξεις και άλλα νοσήματα.

Ο ιός HIV μπορεί να μεταδοθεί από ένα οροθετικό άτομο κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής επαφής, όταν συγκεκριμένα υγρά του σώματός του που περιέχουν HIV μπουν απευθείας στην κυκλοφορία του αίματος ενός άλλου ατόμου μέσω μιας βλεννογόνου μεμβράνης ή μέσω ενός κατεστραμμένου ιστού ή με μια σύριγγα ή από την μητέρα προς το έμβρυο.

Τα σωματικά υγρά ενός οροθετικού ατόμου που περιέχουν HIV σε ικανή ποσότητα για να επιτευχθεί μετάδοση του ιού, είναι:

  • Αίμα (συμπεριλαμβανομένου του αίματος περιόδου)
  • Σπέρμα και προσπερματικά υγρά
  • Κολπικά υγρά
  • Πρωκτικά υγρά
  • Μητρικό γάλα

Για να μεταδοθεί ο HIV πρέπει:

  • να είναι παρόν σε ικανή ποσότητα σε κάποιο από αυτά τα υγρά
  • να εισχωρήσει μέσα στο σώμα

Άλλοι τρόποι μετάδοσης του HIV είναι:

  • Κοινή χρήση συριγγών όταν λαμβάνεται δόση ναρκωτικών ουσιών
  • Μη επαγγελματικό τατουάζ και τρύπημα αυτιών κλπ.
  • Τυχαίες διατρήσεις με σύριγγες
  • Μεταγγίσεις μολυσμένου αίματος
  • Τοκετός

Τα ποσοστά κινδύνου μετάδοσης του HIV δεν είναι απόλυτα. Ο κίνδυνος μετάδοσης εξαρτάται από τον τύπο έκθεσης αλλά και από παράγοντες όπως οι ακόλουθοι:

  • Μολυσματικότητα: Υψηλό ιϊκό φορτίο αυξάνει τον κίνδυνο. Για κάθε log μείωσης του ιϊκού φορτίου, ο κίνδυνος μόλυνσης μειώνεται 2,5 φορές.
  • Γεννητικά, στοματικά έλκη, ΣΜΝ ή αιμορραγίες αυξάνουν τον κίνδυνο σεξουαλικής έκθεσης
  • Τα τυχαία τρυπήματα από βελόνα με νωπό αίμα, το βαθύ τρύπημα ή η ενδοφλέβια ένεση αυξάνουν τον κίνδυνο μετάδοσης του HIV

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι ο ιός HIV ΔΕΝ μεταδίδεται με:

  • Σάλιο, δάκρυα, ιδρώτα, κόπρανα ή ούρα
  • Αγκαλιά
  • Φιλί
  • Χειραψία
  • Τσιμπήματα εντόμων
  • Συγκατοίκηση με κάποιον οροθετικό
  • Κοινή χρήση τουαλέτας ή ντους

 

Στην Ελλάδα, η εξέταση για τη διάγνωση της HIV λοίμωξης είναι εμπιστευτική ή ανώνυμη. Η εξέταση καλύπτεται πλήρως από τα ασφαλιστικά ταμεία και είναι δωρεάν για τους δικαιούχους του ν.4368/2016, εάν συνταγογραφηθεί και πραγματοποιηθεί εντός των μονάδων του Ε.Ο.Π.Υ.Υ., των σχηματισμών του ΕΣΥ, των πανεπιστημιακών και των στρατιωτικών νοσοκομείων. Σε περίπτωση που το άτομο επιθυμεί να καλύψει το κόστος, ανέρχεται στα 10 € περίπου.

 

Υπάρχει θεραπεία;

Ο HIV είναι ένας ρετροϊός, γι’ αυτό τα φάρμακα που στοχεύουν σε αυτόν λέγονται αντιρετροϊκά. Ο συνδυασμός αντιρετροϊκών φαρμάκων, αν χρησιμοποιηθεί σωστά, σταματάει εντελώς τη μόλυνση νέων κυττάρων, αλλά δεν έχει καμία επίδραση στα κύτταρα που έχουν ήδη μολυνθεί και βρίσκονται κρυμμένα σε λανθάνουσα κατάσταση στον οργανισμό ενός οροθετικού ανθρώπου. Αυτά τα φάρμακα μπορούν να σταματήσουν την εξέλιξη του AIDS και επιτρέπουν στα άτομα με HIV λοίμωξη να ζήσουν μια φυσιολογική ζωή για όσο διάστημα λαμβάνουν τα φάρμακα. Αλλά τα αντιρετροϊκά που υπάρχουν σήμερα δεν μπορούν να θεραπεύσουν πλήρως την HIV λοίμωξη.

Μιας και αυτή είναι η σημερινή πραγματικότητα, είναι σημαντικό τα άτομα που δεν έχουν μολυνθεί με τον ιό HIV να παραμείνουν αρνητικά και τα άτομα που έχουν μολυνθεί να παραμείνουν υγιή. Για τα άτομα που έχουν μολυνθεί με τον HIV, η ανάπτυξη των φαρμάκων έχει βοηθήσει στην αλλαγή της πορείας της νόσου. Σήμερα, οι πιθανότητες να αναπτύξει AIDS κάποιος οροθετικός που θα λάβει έγκαιρη και σωστή θεραπεία, είναι ελάχιστες. Επιπλέον, όταν κάποιος γνωρίζει ότι είναι φορέας του ιού HIV και βρίσκεται υπό επιτυχημένη αντιρετροϊκή θεραπεία, οι πιθανότητες να μεταδώσει τον ιό στον ερωτικό σύντροφό του, είναι ελάχιστες. Η επιστήμη έχει βοηθήσει έτσι ώστε μία θετική διάγνωση για HIV, να μην σημαίνει πλέον θανατική καταδίκη.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι με HIV δε δείχνουν άρρωστοι, όπως επίσης και ότι πολλοί άνθρωποι με HIV δεν έχουν κάνει τεστ και δεν γνωρίζουν καν ότι έχουν μολυνθεί. Συνεπώς, επιχειρώντας μία ουσιαστική προσέγγιση στο κομμάτι της ευθύνης του κάθε σεξουαλικά ενεργού ανθρώπου μεμονωμένα, θα λέγαμε με βεβαιότητα πως είναι καθαρά προσωπικό θέμα του καθενός μας να είναι ενημερωμένος και να προστατεύει πρωτίστως τον εαυτό του και κατ’ επέκταση και την κοινωνία από την έκθεση στον ιό.

 

Δέσποινα Σ. Καφαντάρη,
Φαρμακοποιός

 

About the author